Борбен авион на НАТО собори беспилотно летало што во текот на ноќта го нарушило воздушниот простор на Литванија. Според литванските власти, дронот најверојатно влегол од правец на Белорусија, но неговото потекло и операторот сè уште не се утврдени.
Инцидентот се случил непосредно по полноќ во близина на Праткунаи, во округот Кајшиадорис, недалеку од Каунас. Литванскиот Центар за управување со кризи соопшти дека леталото било соборено откако било детектирано во воздушниот простор на земјата.
Литванскиот претседател Гитанас Науседа му се заблагодари на НАТО за брзата реакција и оцени дека високото ниво на подготвеност е од особено значење во услови на засилување на руската агресија против Украина. Министерот за надворешни работи Кестутис Будрис истакна дека НАТО останува „буден, ангажиран и подготвен“.
Италијански Eurofighter-и во мисијата на НАТО
Дронот бил соборен од италијански сили распоредени во воздушната база Шјауљај, како дел од мисијата на НАТО за воздушно патролирање над Балтикот. Алијансата ја спроведува оваа мисија од 2004 година, кога Литванија, Латвија и Естонија станаа членки на НАТО.
Мисијата има задача да го следи и заштитува воздушниот простор на балтичките сојузници, кои немаат сопствени борбени капацитети за целосно спроведување на воздушното патролирање. Авиони на сојузничките држави се распоредуваат ротациски во регионот и се подготвени за брза реакција при воздушни инциденти.
Случајот во Литванија доаѓа само два дена откако во земјата беше активирано воздушно предупредување поради сомнителен објект во близина на Вилнус. Тогаш НАТО испрати борбен авион, но подоцна беше утврдено дека станувало збор за јато птици, а не за дрон.
Балтичкото крило под засилен притисок
Инцидентот во Литванија се случува во поширок контекст на зголемена воздушна активност во близина на источните граници на НАТО. Од почетокот на руската целосна инвазија врз Украина, Литванија, Латвија и Естонија регистрираа повеќе случаи на навлегување или приближување на беспилотни летала.
Според Ројтерс, НАТО веќе во мај истрела дрон над Естонија, а слични интервенции биле регистрирани и во Латвија. Овие случаи ги зголемуваат стравувањата дека воздушните инциденти поврзани со војната во Украина може да се прелеат во воздушниот простор на земјите членки на Алијансата.
НАТО во меѓувреме го засилува воздушното присуство на источното крило. Алијансата наведува дека воздушното патролирање е дел од пошироката интегрирана воздушна и ракетна одбрана, а од 2025 година дополнителните мерки се поврзани и со операцијата Eastern Sentry, насочена кон зајакнување на одвраќањето и одбраната на источниот фронт.
Германија, пак, формира постојана бригада во Литванија, која според германските власти треба да достигне целосна оперативна способност до 2027 година со околу 4.800 војници.
Инцидентот над Литванија не значи автоматски директен напад врз НАТО, но претставува сериозен безбедносен настан: за првпат НАТО борбени авиони соборија беспилотно летало над литванска територија. Во услови на продолжена војна во Украина и зголемена активност со дронови во регионот, случајот повторно го става во фокус прашањето колку брзо конфликтот може да создаде ризици и надвор од украинското боиште.
Б. Ј.
