Столе Наумов, новинар со долгогодишно искуство и поранешен член на Советот за Радиодифузија во интервју за ЦИВИЛ Медиа, говори за состојбите со новинарството во Македонија, проблемите и предизвиците со кои се соочуваат новинарите и медиумите.
ЦИВИЛ Медиа: Што за Вас претставува слободата на изразување, медиумските слободи и активизмот?
Наумов: Ова не е досадно прашање, ова е прашање што секогаш треба да се поставува, затоа што освојувањето на слободата не е ад-хок и не е акутен процес. Тоа е секогаш хронична ситуација којашто вели дека кој и да е на власт ќе се обиде да поклопи, да освои простор којшто треба да биде слободен. Борбата за слобода е вечна работа, бесконечна, и секогаш треба и новинарите и невладините организации и сите оние коишто се засегнати треба да бидат бучни, треба да бидат присутни во јавноста треба да зборуваат и само на тој начин може да се задржи некое пристојно ниво на слобода. Многу е полесно можеби да се освои слободата од некој субјект, од некоја институција, од некоја влада којашто нели ја заробила и слободата и целиот простор и сите институции и целата држава. Многу е полесно да се освои одошто да се одржува таа слобода. Така што нема предавање, нема опуштање, најголем непријател на слободата е спокојството и самозадоволството и залажувањето дека еве сега постигнавме нешто. Тоа е вечна борба којашто постојано бара гласност, постојано бара зборување, постојано бара нервирање на оние коишто имаат моќ и можност да окупираат, можеби не целосната слобода, но простори коишто треба да ги владее слободата.
ЦИВИЛ Медиа: На кој начин ја поддржувате или можете да ја поддржите слободата на говор и медиумските слободи?
Наумов: Со гласност, со зборување. Подобро е да се зборува, макар и погрешно понекогаш. Таа бучава фактички ги нервира тие коишто можат да ја нападнат слободата и ги прави малку попретпазливи во чекорите. Нема друг лек за слободата на изразување освен бучноста. Бучноста, пак, претпоставува интегритет не само кај новинарите туку и воопшто кај граѓаните. А тој пак интегритет во такви времиња, секогаш е врзан со парите, со егзистенцијата. Кога зборуваме за слобода не може да биде слободен човек којшто е егзистенцијално зависен од нешто. Сите овие работи кои ни се случуваат во последно време се врзани со клиентелизам, се врзани со егзистенција. Нешто што не може да се купи со малку пари се купува со повеќе пари. На крајот на краиштата, суштината е таа, кога во еден систем ќе се обезбеди некоја пристојна егзистенција, еве да тргнеме со новинарите, тогаш новинарот е многу послободен. Кога зборуваме за цензура не мислиме само на проблемите со владата и системот. Има и други видови на цензура. На пример, понапредните општества не се соочуваат со владините притисоци. Таму можеш да напаѓаш политичари без проблем, меѓутоа, имаат други видови на притисоци коишто се викаат на пример комерцијална цензура. Комерцијална цензура од аспект на тоа тој што дава пари за реклама на некој начин и те купува да молчиш. Тоа разграничување на маркетингот и рекламите од оние коишто ги прават информациите и коишто ги пишуваат е исто така битна работа и ќе биде многу тешко да се воспостави. Тие плаќаат не за да пишуваш позитивно за нив, туку плаќаат за да молчиш. Во развиените демократии тие коишто плаќаат се свесни дека не можат да купат момент кога ќе погрешат дека тој што му даваат реклама да молчи за тоа, знаат дека ќе добијат коректна информација, дека ќе се јави некој да ги праша. И сфаќаат дека на крајот на краиштата рекламирањето не е купување на благонаклоноста на медиумите и новинарите, туку на фер однос кон сето она што го прават. И секако одбрана од нелојална конкуренција. Тоа е малку идеалистички, но сепак се идеали кон коишто треба да се стремиме.
ЦИВИЛ Медиа: Дали се соочувате со притисоци од политичките и бизнис центрите на моќта и како се справувате со нив?
Наумов: Притисоци секогаш има. Новинарството не е работа којашто е лесна. Не е тоа автоматска работа до 3 часот, и потоа си одам дома. Вистинското новинарство секогаш е тешко. Бара некој рударски напор на копање, на постојано истражување, постојана будност и нема работно време. Се лажат оние коишто влегуваат во новинарството и мислат дека ќе бидат спокојни. Нема новинарство коешто е спокојно. На крајот на краиштата тоа е и дражта на професијата. Ако е поинаку тогаш што би барале ние во оваа професија.
Притисоци има, но она што е битно е каков е пристапот и на новинарот, но и на медиумот. Ако ги сфаќаш толку сериозно и здраво за готово, тогаш никогаш нема да бидеш новинар. Тогаш ќе бидеш нешто друго или човек којшто ја користи новинарската професија како отскочна даска за да влезе во администрација, за да влезе во некоја бизнис компанија. Новинарството е прекрасна професија ако се средат колку-толку условите за нејзино егзистирање и ако човек е малку по храбар да се соочи со сите тие предизвици. На крајот сатисфакцијата е многу поголема ако бидете непопустлив. Затоа што на крајот на краиштата сите оние коишто го прават притисокот ги почитуваат многу повеќе оние коишто не потпаѓаат под притисокот, одошто оние кои слугуваат на нивните притисоци.
ЦИВИЛ Медиа: Кои се вашите препораки во контекст на борбата за слободни медиуми?
Наумов: Сите оние коишто се во новинарството да размислуваат со своја глава и треба да се има предвид еден друг момент. Ние се уште водиме некои средовековни дебати за новинарството. Технологијата е многу брза и збунува многу луѓе. Иднината на новинарството секако нема да биде таква каква што ја имаше пред пет години, пред десет години, каква што е денеска. Тие нови технологии нема да ја минимизираат улогата на новинарството како што се мисли, дека медиумите ќе изумрат, се ќе биде твитер и социјални мрежи. На крајот на денот и тие коишто на твитер и на фејсбук пишуваат, сите тие работи некој треба да ги анализира. Некаде прочитав дека професии на иднината се оние коишто ќе знаат да направат анализи на сите тие податоци и да излезат со став и со заклучок. Новинарите ќе треба да бидат тие коишто ќе треба да прават анализи и ќе треба да пишуваат. Вистинското новинарство, не е пиџама новинарство, од дома да седиш и да пишуваш. Тоа треба да се развие, треба да се истражи. Новинарството како професија не може да изумре. Можеби ќе биде во друга форма, во друг обем и на друг начин меѓутоа ќе постои и понатаму.
Маја Ивановска
Камера: Дехран Муратов
Монтажа: Ермин Климента
Фотографија: Биљана Јордановска
Овој проект е финансиран од Европската Унија преку програмата за мали грантови „Заштита на слободата на медиумите и слободата на изразување во Западен Балкан“ спроведена од Здружението на хрватските новинари, како дел од регионалниот проект „Регионална платформа на Западен Балкан за слобода на медиумите и безбедност на новинарите”, спроведена преку партнерство на шест регионални новинарски здруженија – Здружение на независни новинари на Србија, Здружение на новинари од Босна и Херцеговина, Здружение на новинари на Хрватска, Здружение на новинари на Косово, Здружение на новинари на Македонија и Синдикатот на медиуми на Црна Гора.
Овој проект е финансиран од Европската Унија преку програмата за мали грантови „Заштита на слободата на медиумите и слободата на изразување во Западен Балкан“ спроведена од Здружението на хрватските новинари, како дел од регионалниот проект „Регионална платформа на Западен Балкан за слобода на медиумите и безбедност на новинарите”, спроведена преку партнерство на шест регионални новинарски здруженија – Здружение на независни новинари на Србија, Здружение на новинари од Босна и Херцеговина, Здружение на новинари на Хрватска, Здружение на новинари на Косово, Здружение на новинари на Македонија и Синдикатот на медиуми на Црна Гора.
