Џабир Дерала
Најновата изјава на Сем Алтман дека човештвото веќе се наоѓа „во сингуларноста“ не претставува отстапување од тезите што директорот на OpenAI ги изложи една година претходно во есејот „Нежната сингуларност“. Изјавата предизвика силни реакции, но едно е сосема јасно: таа е логично продолжување и надградување на неговата претходна порака. Разликата е, можеби, само во порешителното именување на процесот.
Суштината на пораката останува иста: сингуларноста не треба да се очекува како еден ненадеен, спектакуларен и лесно препознатлив настан, по кој светот преку ноќ ќе стане непрепознатлив. Таа се развива постепено, преку забрзување на научниот и технолошкиот напредок, преку сè подлабока соработка меѓу луѓето и интелигентните системи и преку претворање на денешните технолошки чуда во утрешна секојдневност.
Во јуни 2025 година, Алтман напиша дека човештвото веќе го преминало „хоризонтот на настани“ и дека „полетувањето започна“. Во јули 2026 година, во интервју за поткастот Relentless, тој ја сподели, всушност, истата мисла.
„Сега, отприлика, веќе сме во сингуларноста. Ова е моментот“, рече Алтман. („We are now, like, in the singularity. This is the moment.“)
Разликата меѓу двете формулации е значајна, но не затоа што Алтман ја напушта или ја заменува претходната теза. Напротив, тој ја потврдува.
Во 2025 година тој го опиша правецот, механизмот и природата на процесот. Една година подоцна, тој констатира дека развојот веќе стигнал до точка од која е оправдано да се каже дека човештвото не само што се приближува кон новата епоха, туку веќе живее во неа.
Со други зборови, Алтман не ја менува пораката од „Нежната сингуларност“. Тој ја подигнува од визионерска проценка за започнат историски процес во јасна констатација за времето во кое веќе живееме.
Од „полетуваме“ до „ова е моментот“
Есејот „Нежната сингуларност“, објавен на 10 јуни 2025 година, започнува со една од најсилните и најзначајните формулации во поновата јавна дебата за вештачката интелигенција: човештвото веќе го поминало хоризонтот на настани, полетувањето започнало, а создавањето дигитална суперинтелигенција е блиску.
„Хоризонтот на настани“ е метафора позајмена од физиката. Во астрофизиката, тоа е границата околу црна дупка по чие преминување веќе нема враќање кон претходната состојба. Алтман не ја употребува метафората за да каже дека човештвото ја изгубило контролата, туку дека е премината историска граница: вештачката интелигенција веќе не е само истражувачка можност или експериментална технологија, туку сила што трајно ќе го обликува понатамошниот развој на цивилизацијата.
Една година подоцна, во разговорот за Relentless, тој ја отстранува и последната временска дистанца. Она што претходно го опиша како започнато полетување, сега го именува како состојба во која веќе се наоѓаме.
Во интервјуто, Алтман се присетува дека пред околу една деценија за ваков момент разговарале неформално, како за далечна и речиси фантастична можност. Сега, вели тој, човештвото навистина пристигнало во моментот што некогаш бил тема на речиси неверојатни претпоставки. Тој не го опишува тоа со страв, туку како нешто што може да биде извонредно, мошне позитивно и корисно за светот.
Значи, во 2025 година, Алтман вели дека процесот е започнат и насоката е јасна. Во 2026 година, тој вели дека процесот е доволно развиен за да се именува како сегашна реалност. Не го менува ставот, само е уште покатегоричен.
„Нежната сингуларност“ не е ненадеен прекин, туку постепена преобразба
За правилно да се разбере идејата на Алтман, најважно е да се прифати дефиницијата што тој самиот ја развива во својот есеј пред една година.
Во популарната култура, сингуларноста често се замислува како една драматична точка. На пример, машина одеднаш станува поинтелигентна од сите луѓе, започнува самостојно да се надградува и за кратко време создава свет што човештвото повеќе не може да го разбере.
Алтман нуди посуптилна и, во многу аспекти, пореалистична визија. Кај него, сингуларноста не е еден ден во календарот. Таа е историски процес што се развива постепено, додека луѓето се приспособуваат на секое ново достигнување. Тој ја сумира оваа динамика со мислата дека чудата прво стануваат рутина, а потоа и основен стандард.
Луѓето прво се восхитуваат што системот со вештачка интелигенција може да напише убав и логичен пасус. Набргу потоа, тоа престанува да биде доволно и се очекува да напише книга. Истот се однесува и на програмирањето. Прво изгледа неверојатно што системот може да создаде компјутерска програма. Потоа прашањето станува кога ќе може да изгради цел производ, деловен систем или компанија. Така и во медицината. Значајно е што вештачката интелигенција може да помогне во медицинска дијагностика. Следното очекување е да придонесува во откривањето нови лекови и терапии.
Така се одвива „нежната“ сингуларност. Тоа не е некој ненадеен удар, туку непрекината серија пресврти што луѓето неверојатно брзо ги прифаќаат и ги претвораат во нормален дел од животот. Алтман пишува дека, гледано од перспективата на луѓето што живеат низ процесот, сингуларноста се случува дел по дел, додека спојувањето меѓу човекот и технологијата се одвива постепено. Накратко, сингуларноста не зависи од еден спектакуларен доказ, туку од препознавање на долгорочната крива на развојот.
Гледајќи од позицијата на која се наоѓаме во моментов кон иднината, таа експоненцијална крива изгледа речиси вертикално и застрашувачки брзо. Но ако погледнеме кон минатото, таа крива изгледа рамно, природно и речиси неизбежно. Како што нагласува Алтман, се работи за една непрекината крива, процес.
Оваа позиција е комплементарна со концептот на плурална интелигенција – напуштање на претпоставката дека човечкиот начин на мислење е единствената мерка за секоја можна интелигенција. Како што беше образложено во анализата „ВИ и човечката когниција: Од антропоцентризам кон плурална интелигенција и понатаму“ (AI and Human Cognition: From Anthropocentrism to Plural Intelligence and Beyond, CIVIL Today, 12 јануари 2026), човечката и машинската интелигенција не мора да бидат поставени во хиерархија на победник и поразен. Тие можат да се разберат како различни форми на когнитивна моќ. Машините обезбедуваат размер, брзина, симулација, меморија и препознавање обрасци, додека луѓето ја задржуваат одговорноста за значењето, вредностите, етичкото расудување и последиците од одлуките.
Визијата не започна во 2025 година
Континуитетот во размислувањето на Алтман станува уште појасен кога „Нежната сингуларност“ ќе се спореди со неговиот есеј „Спојувањето“ (The Merge), објавен уште во 2017 година.
Тогаш Алтман пишуваше дека самиот збор „сингуларност“ може да биде погрешно разбран, бидејќи создава впечаток на еден единствен момент. Според него, уште тогаш станувало сè појасно дека спојувањето на луѓето и интелигентните системи ќе биде постепен процес, кој е тешко да се забележи токму затоа што се развива континуирано. Тој дури оцени дека процесот на спојување веќе започнал и дека човештвото се наоѓа во фаза на заемна еволуција со своите алгоритми и машини.
Тоа покажува дека најновата изјава не е изолирана провокација, ниту ненадејна промена во неговиот јавен говор. Со тоа, линијата на оваа идеја на Алтман се продолжува на речиси една деценија. Во 2017 година, тој зборува за тоа дека спојувањето е започнато и дека ќе биде постепено, во 2025 година, тој е уверен дека хоризонтот на настани е преминат, полетувањето започнало и сингуларноста се случува дел по дел, а пред неколку дена (25 јули 2026), тој го споделува уверувањето дека човештвото веќе може да се смета дека живее во сингуларноста. Линијата е јасна.
Алтман не ја менува својата визија зависно од моментот, како што тоа го прават дел од неговите колеги, односно конкуренти во оваа сфера. Тој повеќе години ја следи истата развојна линија и постепено го приспособува јазикот кон напредокот што го гледа.
(продолжува)
Анализата е развиена од авторот во истражувачка, аналитичка и редакциска соработка со ChatGPT од OpenAI. Авторот ја постави концепцијата, тезата и уредувачката насока, ги провери и финално ги одобри содржината, толкувањата и заклучоците и ја презема целосната одговорност за објавениот текст.
Сите права се задржани | ЦИВИЛ МЕДИА
AI and Human Cognition: From Anthropocentrism to Plural Intelligence and Beyond
Неопходна е вашата поддршка за ЦИВИЛ.
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА.
