Одборот за мир, предводен од американскиот претседател Доналд Трамп, првично беше замислен како мала група светски лидери што ќе го надгледуваат планот за прекин на огнот во Газа. Но амбициите на администрацијата на Трамп брзо се проширија, при што тој испрати покани до десетици држави и навести дека одборот наскоро ќе посредува и во глобални конфликти — како еден вид псевдо-Совет за безбедност на Обединетите нации.
Повеќе детали се очекуваат по најавата на Трамп за Одборот за мир на состанокот на Светскиот економски форум во Давос, Швајцарија.
Иако статутот на одборот сè уште не е јавно објавен, нацрт-верзија до која дојде „Асошиејтед прес“ укажува дека голем дел од моќта ќе биде концентрирана во рацете на Трамп. Според документот, донација од една милијарда долари обезбедува постојано членство.
На прашање од новинар дали одборот треба да ги замени Обединетите нации, Трамп одговори: „Можно е.“ Тој оцени дека ОН „не биле многу корисни“ и дека „никогаш не го исполниле својот потенцијал“, но истовремено рече дека организацијата треба да продолжи да постои „бидејќи потенцијалот е толку голем“.
Во писмата испратени до светски лидери, Трамп наведува дека Одборот за мир ќе „тргне во смел нов пристап кон решавање на глобалните конфликти“, со што отворено сугерира улога на ривал на Советот за безбедност на ОН — најмоќното тело на глобалната организација создадена по Втората светска војна.
Нацрт-статутот користи амбициозен јазик, нагласувајќи „потреба од пофлексибилно и поефикасно меѓународно тело за градење мир“, како и дека „трајниот мир“ бара „храброст за отстапување од пристапи и институции што премногу често потфрлале“. Целта е да се „обезбеди мир на места каде што тој предолго се покажувал како недостижен“.
Според статутот, претседателот на одборот — функција што Трамп вели дека ќе ја извршува лично — има овластување да поканува земји-членки, да решава изедначени гласања, да одлучува за фреквенцијата на состаноците и да создава или укинува подружни тела.
Трошоците на Одборот за мир ќе се финансираат преку придонеси од земјите-членки, кои ќе имаат тригодишен мандат. Земјите што ќе уплатат „повеќе од една милијарда американски долари во готовина“ во првата година можат да обезбедат постојано членство.
Американски функционер, кој зборуваше под услов на анонимност, изјави дека нацрт-документот е во постојана ревизија и може значително да се измени.
Досега, учество прифатиле Обединетите Арапски Емирати, Мароко, Виетнам, Казахстан, Унгарија, Аргентина и Белорусија. Покани се испратени и до лидерот на Парагвај Сантијаго Пења, канадскиот премиер Марк Карни, египетскиот претседател Абдел Фатах ел-Сиси и турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган. Русија, Израел, Индија, Словенија, Тајланд и Европската комисија потврдија дека добиле покани.
Кремљ соопшти дека „ги проучува деталите“ и ќе побара појаснување за „сите нијанси“, изјави портпаролот Дмитриј Песков. Трамп потврди дека покана добил и рускиот претседател Владимир Путин.
Израел исто така бил поканет, но не е јасно дали премиерот Бенјамин Нетанјаху ја прифатил понудата. Кабинетот на Нетанјаху оцени дека составот на одборот, особено присуството на Турција, не бил координиран со Израел и е „спротивен на неговата политика“. Израелскиот крајнодесничарски министер за финансии Безалел Смотрич го критикуваше одборот и повика Израел самостојно да ја преземе иднината на Газа.
Франција, која е во судир со администрацијата на Трамп поради неговите изјави за Гренланд, засега не планира да се приклучи. Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро изјави: „Да за мировниот план на американскиот претседател, но не и за создавање организација што би ги заменила Обединетите нации.“
Трамп возврати со лични напади, изјавувајќи дека „никој не го сака“ францускиот претседател Емануел Макрон и дека тој „многу скоро ќе ја напушти функцијата“, иако подоцна го нарече „мој пријател“.
Белата куќа најави формирање извршен одбор кој ќе ја спроведува визијата на Одборот за мир. Во него членуваат државниот секретар Марко Рубио, специјалниот пратеник Стив Виткоф, Џаред Кушнер, поранешниот британски премиер Тони Блер, директорот на Apollo Global Management Марк Роуан, претседателот на Светската банка Аџај Банга и заменик-советникот за национална безбедност Роберт Габриел.
Дополнително, формиран е и Извршен одбор за Газа, задолжен за спроведување на втората, најкомплексна фаза од договорот за прекин на огнот — распоредување меѓународни безбедносни сили, разоружување на Хамас и обнова на разурнатата територија.
Поранешниот специјален пратеник на ОН за Блискиот Исток, Николај Младенов, ќе ја надгледува секојдневната работа на овој одбор. Меѓу членовите се и Виткоф, Кушнер, Блер, Роуан, турскиот министер Хакан Фидан, катарскиот дипломат Али Ал-Тавади, директорот на египетската разузнавачка служба Хасан Рашад, емиратската министерка Рим Ал-Хашими, израелскиот бизнисмен Јакир Габај и поранешната холандска заменик-премиерка Сигрид Каг.
Според светските медиуми, одборот ќе го надгледува и новоформираниот комитет од палестински технократи што ќе раководи со секојдневните работи во Газа.
Подготви: Д. Тахири
