За Холандија ова беше најголемата безбедносна операција во нејзината историја; за 32-те земји-членки на НАТО, самитот во Хаг беше исто така историски.
Според Би-би-си, имаше неочекувани моменти на лекомисленост меѓу значајните одлуки за претстојната закана од Русија и зголемувањето на трошоците за одбрана на нивоа невидени од Студената војна.
Еве кои се клучните заклучоци од вториот од два дена во Хаг:
•Голем скок на трошоците за одбрана
•Еден за сите и сите за еден
•Трамп нема да дозволи конкретна осуда на Русија за агресијата на Украина
•Трамп ја обвини Шпанија дека сака „бесплатно возење“
•Руте го наречe Трамп „тато“
Но, да тргнеме по ред.
Голем скок на трошоците за одбрана
Главниот заклучок е посветеноста на сојузниците на целта од 5% за трошоци за одбрана, што треба да се постигне во рок од една деценија. Тоа е извонреден скок од сегашната насока од 2%, која во моментов не ја исполнуваат ниту осум членки на НАТО од 32.
Само 3,5% од таа бројка треба да се постигне целосно преку основните трошоци за одбрана за војници и оружје – додека преостанатите 1,5% можат да се наменат за „трошоци поврзани со одбраната“.
И тоа е соодветно широк концепт што може да се примени на трошењето дури и само лабаво поврзано со одбраната: сè додека се користи за „заштита на нашата критична инфраструктура, одбрана на нашите мрежи, обезбедување на нашата цивилна подготвеност и отпорност, ослободување на иновациите и зајакнување на нашата индустриска база за одбрана“.
Достигнувањето на таа цел од 3,5% од основните трошоци за одбрана сè уште ќе биде значајно барање за многу земји-членки на НАТО, од кои многу моментално се движат околу линијата од 2%.
Плановите за достигнување на бројката од 5% ќе треба да се поднесуваат годишно и ќе треба да следат „веродостоен, постепен пат“. Преглед ќе се одржи во 2029 година.
Еден за сите и сите за еден
Откако постои НАТО, неговиот Член Пет за колективна одбрана е основен принцип што значи дека нападот врз еден сојузник се смета за напад врз сите.
Значи, кога Трамп на патот кон самитот посочи дека постојат „бројни дефиниции“ за гаранцијата за меѓусебна безбедност, тоа беше потсетник на коментарите што ги даде за време на кампањата минатата година, кога посочи дека ако некоја земја не ги плати своите трошоци „нема да ве заштитам, всушност би ја охрабрил [Москва] да прави што сака“.
Се чини дека овој договор на самитот ги разрешува сите заостанати загрижености за намерите на Трамп, бидејќи ја потврдува „нашата непоколеблива посветеност на колективната одбрана“.
„Јас стојам зад [Член пет], затоа сум тука“, им рече тој на новинарите потоа.
Тоа уверување ќе биде добро прифатено од земјите-членки на НАТО кои се сметаат за најзагрозени, но сепак тие си го платија својот долг. И Трамп се врати во Вашингтон со договор што значи дека сите други земји-членки се согласиле да ги зголемат своите трошоци.
Трамп и руската војна
Прашањето за Русија отсекогаш ќе биде тешко. Повеќето земји-членки на НАТО – особено оние во близина на руската граница – се согласуваат дека Москва би можела да претставува директна закана за нив во блиска иднина; Самиот Руте изјави дека Русија би можела да употреби воена сила против алијансата во рок од пет години.
Минатогодишната декларација на крајот од самитот неколку пати се осврна – без двоумење – на „бруталната агресивна војна“ на Москва.
Но, Трамп имаше многу помек пристап кон Москва и се спротивстави на тоа да ја третира како противник. Како таков, секогаш беше малку веројатно дека ќе одобри декларација што ја означува Русија како јасен виновник за крвавата украинска војна, која сега е стара повеќе од три години.
Значи, додека во изјавата се споменува „долгорочната закана што ја претставува Русија за евроатлантската безбедност“ и се потврдува потребата од обезбедување трајна поддршка на Украина, во коминикето нема конкретна осуда на Русија.
Трамп ја обвини Шпанија дека сака „бесплатно возење“
По тешкото искуство на Володимир Зеленски во Белата куќа минатиот февруари, европските лидери се обидоа да избегнат да тргнат наопаку со Доналд Трамп.
Шпанскиот социјалистички премиер Педро Санчез отиде во Хаг веќе заглавен во домашни политички скандали и очекуваше тежок период.
Шпанија се наоѓа на дното на трошењето на НАТО со 1,24% од економското производство за одбрана. Тој дојде во Хаг инсистирајќи дека 2,1% е доволно, а на новинарите по потпишувањето на декларацијата од самитот им рече дека Шпанија ја смета сумата за „доволна, реална и компатибилна со нашиот социјален модел и држава на благосостојба“.
Шпанскиот премиер беше забележливо воздржан за време на „семејната фотографија“, претпочитајќи да стои на крајот подалеку од своите колеги од НАТО. Имаше сугестии дека тој се потрудил да го избегне и Трамп.
Но, Санчез веќе го привлече вниманието на Трамп, а американскиот претседател не се согласи со тоа.
„Ужасно е тоа што го направија“, рече Трамп, кој го обвини Мадрид дека бара „малку бесплатен превоз“. „Преговараме со Шпанија за трговски договор, но ќе ги натераме да платат двапати“.
Бидејќи Шпанија е членка на Европската Унија, на Трамп ќе му биде тешко да го направи тоа – но Санчез ќе се врати во Мадрид изолиран во НАТО, како и ќе се бори дома.
Руте го нареч Трамп „тато“
Никој не би бил поостро свесен за потенцијалните стапици на овој самит од генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, кој беше вклучен во изненадувачка размена со американскиот претседател во која тој го нарече „тато“.
Руте веќе му поласка на Трамп во приватна порака за „одлучна акција во Иран“ што „НИЕДЕН американски претседател со децении не можеше да ја преземе“. Трамп потоа ги објави своите зборови на својата мрежа на социјалните мрежи, а Руте негираше дека се засрамил.
Но, потоа, во заедничко појавување со Трамп во среда, Руте реагираше на тоа што Трамп ја опиша војната меѓу Израел и Иран како „како две деца во училишен двор“ кои се скарале многу.
„А потоа тато понекогаш мора да користи остар јазик за да ги натера да престанат“.
На прашањето дали отишол предалеку со ласкањето, Руте рече дека не мисли така:
„Мислам дека заслужува секаква пофалба“.
Трамп, придружуван од поднасмеаниот државен секретар Марко Рубио и министерот за одбрана Пит Хегсет, изгледаше забавен од целата работа:
„Мислам дека му се допаѓам, ако не… ќе се вратам и ќе го удрам силно. Тој го направи тоа многу нежно: „Тато, ти си мојот татко“, се насмеа тој.
Д. Мишев
