Шестата годишна турнеја на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, од 30 септември до 2 октомври, беше замислена како демонстрација дека проширувањето повторно е високо на европската агенда. Фон дер Лајен ги посети Албанија, Косово, Црна Гора и Северна Македонија, со фокус на пристапувањето, постепеното отворање на единствениот пазар и Планот за раст тежок шест милијарди евра. Србија и Босна и Херцеговина беа оставени за подоцна, официјално поради претстојните избори.
Но зад дипломатската формула за „европската иднина на регионот“ се појави многу појасна реалност: ЕУ веќе прави разлика меѓу оние што напредуваат, оние што се блокирани и оние што допрва треба да создадат политички услови за напредок.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Албанија: „Целта е на повидок“
Во Тирана, пораката беше најоптимистичка. Албанија ги отвори сите кластери и во јули ги затвори првите три поглавја. Фон дер Лајен ја вброи меѓу предводниците и порача: „Целта е на повидок.“
Но пофалбата не беше без услови. Таа побара понатамошни реформи во правосудството, изборниот систем и животната средина и особено нивна реална примена. Албанија исполнила над 80 проценти од чекорите во Планот за раст и веќе примила 213 милиони евра. Брисел најави и конкретен патоказ за најнапредните кандидати, меѓу кои експлицитно ја вброи Албанија.
Тоа е значајна промена во јазикот на проширувањето. Наместо вечната „европска перспектива“, се зборува за чекори, рокови и завршување на процесот.
Црна Гора: Членството веќе има јасен политички хоризонт
Уште посилна беше пораката во Подгорица: „28 до 28“, односно Црна Гора како 28-ма членка во 2028 година.
Земјата има привремено затворено повеќе од половината преговарачки поглавја, а Брисел и Подгорица работат на затворање на преостанатите. Советот веќе започна и работа на пристапниот договор, а Европската комисија подготви финансиски пакет за транзицијата од кандидат во членка.
Но и тука Фон дер Лајен ја врза брзината со политичка стабилност, владеење на правото, односи со земјите членки и отпорност кон поларизацијата.
Со други зборови, Брисел вели дека процес заснован на заслуги не мора да значи бавен процес. Тоа е важна порака и за остатокот од регионот.
Косово: Европска перспектива, но без кратенка
Во Приштина, тонот беше поинаков. Фон дер Лајен ја потврди европската иднина на Косово, но побара функционални институции, политички дијалог и „брзи и храбри реформи“.
Косово може да добие до 882 милиони евра преку Планот за раст, но исплатите зависат од реформите. Фон дер Лајен посебно нагласи дека земјата мора да го зачува мултиетничкиот карактер и да ја обновува довербата со косовско-српската заедница.
Тука се гледа и границата на економската интеграција: СЕПА, роамингот и европските инвестиции можат да ја приближуваат земјата, но не можат да ги заменат институционалната стабилност, владеењето на правото и нерешениот политички статус во рамките на самата ЕУ, каде пет членки сè уште не го признаваат Косово.
Северна Македонија: Многу комплименти, истиот услов
Во Скопје, турнејата ја доби својата најголема контрадикција.
Фон дер Лајен ја пофали Северна Македонија за безбедносната соработка, поддршката за Украина, реформите од Планот за раст и економската интеграција. Земјата досега добила 140 милиони евра, влезе во СЕПА и добива пристап до европската инфраструктура за вештачка интелигенција преку „Везилка“.
Но за формалното пристапување немаше нова формула.
Фон дер Лајен повторно рече дека останува „еден клучен чекор“ за отворање на кластерот „Темели“, односно спроведување на договорените уставни измени. Истовремено јасно порача дека ЕУ ја очекува Северна Македонија со нејзиниот идентитет и македонскиот јазик.
Така, додека Црна Гора разговара за пристапен договор, а Албанија за патоказ кон завршницата, Скопје сè уште расправа за услов кој е познат со години.
Двонасочен процес: И ЕУ мора да се менува
Најзначајната регионална порака, сепак, можеби не беше упатена кон Балканот, туку кон самата Унија.
Фон дер Лајен во сите главни станици повторуваше дека проширувањето е „двонасочен процес“. Комисијата најави претпристапни ревизии на институциите, политиките и буџетот на ЕУ, како и механизми за заштита на демократијата и владеењето на правото по приемот на новите членки.
Тоа е признание дека децениското барање Балканот бескрајно да се „подготвува“ веќе не е доволно. И Унијата мора да покаже дека е способна да прими нови членки.
Но турнејата покажа и дека повеќе нема регионална чекална со една заедничка врата. Црна Гора и Албанија забрзуваат. Косово има свои институционални и политички бариери. Северна Македонија останува заглавена пред веќе договорениот чекор. Србија и Босна и Херцеговина, најкомплицираните политички случаи во регионот, овојпат воопшто не беа на маршрутата.
Проширувањето повторно се движи. Прашањето повеќе не е дали Западен Балкан ќе се движи кон ЕУ заедно, туку кој ќе биде подготвен да се движи кон отворената врата.
Редакција ЦИВИЛ МЕДИА
ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
