„Тој не ги разбира луѓето. Тој е вистински советски офицер на КГБ. Малку антисемит, малку фашист. Не е особено интелигентен. И не разбира дека луѓето имаат права. Тој е претседател кому едноставно воопшто не му е грижа за сопствените граѓани.“
Со овие зборови, руската истражувачка новинарка Ана Политковскаја го опиша Владимир Путин во интервју за Би-би-си, неколку месеци пред нејзиното убиство. Цитатот повторно го привлече вниманието откако поранешниот украински функционер Антон Герашченко го објави на социјалната мрежа Икс (X), на 7 октомври 2026 година, по повод дваесетгодишнината од нејзината смрт.
“He doesn’t understand the people. He is a true Soviet KGB officer. A bit of an antisemite, a bit of a fascist. Not very intelligent. And he does not understand that people have rights. He is a president who simply doesn’t give a damn about his own citizens.” – This is how journalist Anna Politkovskaya described Putin.
Anna Politkovskaya was killed in Moscow 20 years ago, on Putin’s birthday.
Twenty years after her murder, the EU once again called for all those responsible to be identified and brought to justice. Six people were convicted in Russia for their involvement in the crime, but those who ordered the killing have still not been found.
📹: BBC
— Anton Gerashchenko (@Gerashchenko_en) October 7, 2026
Политковскаја беше застрелана на 7 октомври 2006 година, во лифтот на станбената зграда во Москва во која живееше. Имаше 48 години. Убиството се случи токму на роденденот на Путин, околност што предизвика бројни шпекулации, но која сама по себе не докажува кој го нарачал злосторството.
Новинарка која ги документираше злосторствата во Чеченија
Ана Политковскаја беше една од најпознатите истражувачки новинарки во Русија и авторка во независниот весник „Новаја газета“. Нејзините извештаи од Чеченија откриваа тортура, присилни исчезнувања, вонсудски убиства, корупција и злоупотреби на моќта од страна на руските безбедносни структури и локалните власти.
Таа не пишуваше само за воените операции, туку и за страдањата на цивилите, семејствата на исчезнатите и луѓето оставени без заштита од институциите. Истовремено, ја критикуваше политиката на Путин, концентрацијата на власта и потиснувањето на независните медиуми.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Поради своите истражувања добиваше закани, беше приведувана и изложена на заплашување. Во 2004 година, додека патуваше кон Беслан за да помогне во разрешувањето на заложничката криза, се разболе под сомнителни околности, за кои се веруваше дека биле последица на труење.
Нејзината книга „Путинова Русија“ (Putin’s Russia) претставува остро критичко сведоштво за политичкиот систем што се воспоставуваше во земјата.
Особено впечатливо е што Би-би-си на 7 октомври 2026 година објави на руски јазик едно од последните интервјуа со Политковскаја. Разговорот бил снимен неколку месеци пред убиството, а првично бил емитуван на англиски јазик на BBC Two во ноември 2006 година, по нејзината смрт.
Шестмина осудени, но кој го нарача убиството?
Руските судови осудија шест лица за учество во подготовката и извршувањето на убиството. Двајца добија доживотни затворски казни. Меѓу нив беше Рустам Махмудов, осуден како непосреден извршител.
Но најважното прашање останува неодговорено: кој го нарача убиството на Политковскаја и зошто?
Во 2018 година, Европскиот суд за човекови права утврди дека руските власти не спровеле доволно ефикасна истрага за идентификување на нарачателите. Судот оцени дека осудувањето на непосредните учесници не ја исцрпува обврската да се истражи кој стои зад организираното убиство.
Дополнителен удар врз довербата во правдата дојде во 2023 година. Сергеј Хаџикурбанов, поранешен полицаец осуден на 20 години затвор за неговата улога во организирањето на атентатот, беше помилуван откако учествувал во руската војна против Украина.
Неговото ослободување предизвика остри реакции од семејството на Политковскаја и нејзините поранешни колеги.
Меѓу имињата што со години се поврзуваат со сомневањата за нарачателите на убиството е и чеченскиот лидер Рамзан Кадиров, кого Политковскаја остро го критикуваше поради кршењето на човековите права во Чеченија, но неговата вмешаност никогаш не е докажана, а самиот тој ги негираше обвинувањата.
Европската Унија повторно бара правда
Во официјалното соопштение од 7 октомври 2026 година, Европската Унија ѝ оддаде почит на Политковскаја и повторно побара ефикасна, независна и транспарентна истрага што ќе ги изведе пред правдата сите одговорни за убиството.
ЕУ посебно го посочи помилувањето на Хаџикурбанов како причина за сериозни прашања за одговорноста и владеењето на правото.
Во соопштението се нагласува дека наследството на Политковскаја добива ново значење во услови на продлабочена репресија во Русија и нејзината агресија против Украина. Европската Унија укажува дека задушувањето на независното новинарство и граѓанското општество овозможува оправдување на насилството и потиснување на критичките гласови.
Дваесет години по нејзиното убиство, ќерката на Политковскаја, Вера, во разговор за Радио Слободна Европа оцени дека политичките состојби во Русија станале уште поизразени и потешки од оние на кои предупредувала нејзината мајка.
Политковскаја останува симбол на истражувачко новинарство што не се откажува од документирањето на злоупотребите на власта, дури и кога тоа носи смртна опасност.
Две децении по нејзиното убиство, судбината на Ана Политковскаја останува потсетник дека осудувањето на извршителите не значи и целосна правда сè додека не се утврди кој го нарачал злосторството.
Редакција ЦИВИЛ МЕДИА
