Здружението Иницијатива за правата на жените од Шуто Оризари на својот Фејсбук профил објавија дека на содржината на една од задачите кои беа дел од испитот по македонски јазик од државната матура за 2025 година, на средношколците им бил даден текст во кој отворено и тенденциозно Ромите се прикажани како „необразовани, сиромашни и неспособни“ да се интегрираат во нашето општество. Станува збор за текст што се однесува на ситуацијата на Роми без државјанство, во кој социјалната состојба и правниот статус на оваа заедница се опишуваат на крајно проблематичен начин.
Повеќе ромски невладини организации преку писмена реакција изразуваат сериозна загриженост заради употребата на текст со антициганистички содржини, каде што Ромите се претставени исклучиво како сиромашни, неписмени и невидливи за државата, со што се создава стереотипна и деградирачка слика за цела етничка заедница. Јазикот кој се користи („буричкање по контејнери“, „непостоечки за државата“) придонесува кон нивна понатамошна дехуманизација и нормализирање на нивната исклученост.
„Особено загрижувачки е што ваков текст е поставен во контекст на образовен испит, каде учениците се повикуваат да репродуцираат содржина, без ниту едно прашање кое нуди можност за критичко размислување или проблематизирање на институционалната дискриминација. На овој начин, се пренесува порака дека ваквото претставување на Ромите е прифатливо, со што се продлабочуваат предрасудите и социјалната дистанца“, се вели во заедничкото соопштение на повеќе ромски организации.
Од Министерството за образвование и наука (МОН) за ЦИВИЛ Медиа велат дека информацијата не е точна, и дека текст каде што се спомнати Ромите нема на државниот испит по мајчин јазик.
„Задача со ваков текст по предметот мајчин јазик, не е дадена на државната матура. Информацијата не е точна“, вели Давор Политов, портпарол на МОН.
И директорката на Државниот испитен центар, Даниела Јовчевска Михајловска, во изјава за ЦИВИЛ Медиа истакна дека текст во кој се спомнуваат Ромите нама на книшката на државната матура по македонски јазик.
„Ме изненадува како успеа да се фотографира тој тест, бидејќи им е забрането на учениците да користат мобилни телефони за време на испитот. Но, она што е побитно е дека нека содржина каде што се спомнува ромската етничка заедница. Откако ќе завршат сите прегледи, поплаки, жалби… во втората половина на месец јули ќе бидат објавени резултатите од државната матура за 2025, и ќе биде објавен и тестот по македонски јазик каде што сите ќе имаат увид да видат дека нема текст со навредлива содржина кон Ромите“, вели диркторката Јовчевска Михајловска.
Таа додаде дека немаат увид во интерните училишни матури.
„Можеби постои таков текст во интерните училишни матури, каде што има посебна комисија. Во случајов одговорност би имал раководителот (директорот/ката) на училиштето кој дозволил да има текст со таква содржина“, додава Јовчевска Михајловска.
На редакцијата ЦИВИЛ Медиа познато и е името на училиштето, меѓутоа во интерес да не влијае на резултатите од државната матура и евентуални „пресметки и одмазди“ врз „свиркачот“ кој ги достави фотографиите до невладината организација Здружението Иницијатива за правата на жените од Шуто Оризари засега нема да го открие името на средното училиште каде што се спроведе задолжителна училишна матура по предметот мајчин јазик.
Меѓутоа, пред ЦИВИЛ Медиа да го објави името на училиштето, Министерството за образование и наука има механизми во меѓувреме да открие кое средно училиште и директор(ка) дозволи да има текст со антициганистички содржини на испитот на училишната матура!
Дехран Муратов
Фото: Фејсбук на Здружението Иницијатива за правата на жените од Шуто Оризари и ВИ
