На површина, патувањето на унгарскиот премиер беше токму она за што отиде во Вашингтон: раскошни пофалби и ослободување од санкциите за руската нафта, гас и нуклеарни резерви. И сето тоа само пет месеци пред тешките избори.
Сепак, како што пренесува Би-би-си, ако погледнете подетално, сликата е помалку јасна. Американската страна склучи тежок трговски договор – и тоа скап за Унгарија.
И нема напредок во најголемата главоболка на Виктор Орбан: завршување на војната во соседна Украина, а со тоа и долгата сенка што конфликтот ја фрла врз Унгарија.
Да ја погледнеме прво клучната победа на Орбан – ослободување од санкциите на САД, за кое функционер на Белата куќа изјави за Би-Би-Си дека е временски ограничено на една година, иако Петер Сијарто, министерот за надворешни работи на Унгарија, рече дека ќе биде неопределено.
Временскиот период е интересен. Трамп очигледно сака да му помогне на својот пријател да победи на изборите во април. И ослободувањето дури делумно се совпаѓа со барањето на Европската комисија до сите земји-членки да го прекинат увозот на руска нафта, гас и нуклеарно гориво до крајот на 2027 година.
Она што недостасува, од перспектива на ЕУ, е каква било политичка обврска од Орбан за исполнување на тоа барање – обврска преземена и исполнета од чешката влада. А ЕУ се обидува да ги заостри енергетските санкции – на бес на Унгарија и Словачка.
Далеку од медиумското внимание, унгарската енергетска компанија МОЛ надградува две од своите рафинерии – Шажаломбата во Унгарија и објектот Словнафт во Братислава – за да преработуваат сурова нафта од Брент наместо уралската сурова нафта со висока содржина на сулфур што тече низ руските цевководи.
Во петокот, МОЛ изјави дека 80% од нејзините потреби за нафта би можеле да се увезат преку цевководот Адрија од Хрватска, иако со повисоки логистички трошоци и технички ризици.
Значи, аргументот на Орбан, кој толку многу го импресионираше Трамп, дека Унгарија, како земја без излез на море, нема алтернатива на руската нафта, можеби не е строго точен.
Генерално, Унгарија и Словачка заедно ѝ платиле на Русија 13 милијарди долари (10 милијарди фунти) за нејзината нафта помеѓу нејзината целосна инвазија на Украина во февруари 2022 година и крајот на 2024 година.
Едногодишниот период доделен од САД сепак е вреден одмор за унгарските домаќинства оваа зима.
Орбан им рече на провладините новинари кои патуваа со него во Вашингтон дека во спротивно сметките за комунални услуги „можеа да се зголемат до три пати во декември“. Ограничувањето на тие сметки со различни средства е централна точка на неговата популарност во Унгарија од 2013 година.
Според исклучокот од САД, Унгарија може да продолжи да купува руски гас преку гасоводот Туркстрим, кој минува низ Балканот, и да го плаќа во цврста валута (185 милиони долари само во август) користејќи бугарска дупка во законот. Орбан се согласи да купи течен природен гас од САД во вредност од 600 милиони долари, според Блумберг.
Друг клучен дел од договорот од Вашингтон е нуклеарниот.
Унгарија се согласи да купи американски прачки за нуклеарно гориво за својата нуклеарна централа Пакс 1 (по цена од 114 милиони долари), паралелно со оние купени од рускиот Росатом и францускиот Фраматом.
Руските планови за финансирање и изградба на нуклеарното проширување, наречено Пакс 2, долго време се одложуваа поради технички и лиценцни проблеми. Договорот од САД за укинување на сите нуклеарни санкции врз Унгарија може да помогне во рестартирањето на тој проект, но остануваат трнливи проблеми.
Унгарија, исто така, се согласи да купи американска технологија за продолжување на краткорочното складирање на потрошено нуклеарно гориво во Пакс за помеѓу 100 и 200 милиони долари.
Можеби најголемиот дел од договорот беше унгарската обврска да купи до 10 мали модуларни нуклеарни реактори од САД, за некаде помеѓу 10 и 20 милијарди долари.
На Унгарија ѝ е потребна електрична енергија за напојување на огромните кинески електрани за батерии што се градат низ целата земја. Помалите нуклеарни централи се помалку погодени од доцнења во изградбата и полесно се лиценцираат.
Конечно, се дискутира за договор за размена на валути – сличен на неодамнешниот договор меѓу САД и Аргентина за поткрепа на песото – според кој американските и унгарските централни банки можат да разменуваат валута.
Ова би значело дека во идна финансиска криза во Унгарија, американската централна банка би можела да снабдува долари со Будимпешта, што ја зголемува финансиската безбедност во Унгарија.
Значи, накратко, Унгарија склучи договор за купување американски гас, нуклеарна енергија и неспецифицирани системи за оружје во замена за привремено ослободување од санкциите на САД за руската нафта и гас.
Но, не успеа да го добие повторното воведување на системот за двојно оданочување меѓу САД и Унгарија, укинат во 2022 година, што ѝ штети на меѓусебната трговија. И не доби нов датум за потенцијален самит Трамп-Путин во Будимпешта како дел од напорите за ставање крај на војната меѓу Русија и Украина.
Критичарите велат дека енергетската зависност од Русија се заменува со енергетска зависност од САД. Владата на Орбан тврди дека постигнува поголема разновидност на снабдувањето.
Д. Мишев
