Во последните недели Северна Македонија повторно се соочи со сериозна дебата за судскиот систем. Додека власта истакнува дека се спроведуваат реформи и дека институциите се стабилни, меѓународните извештаи укажуваат на системски слабости што го загрозуваат кредибилитетот на правосудството.
Европската комисија во својот „Rule of Law Report 2025“ ја истакнува потребата од подобрување на независноста на судството, предупредувајќи дека ограничените буџети, недостигот на кадар и застарената инфраструктура создаваат сериозни пречки за ефикасно функционирање. Според извештајот, законските реформи, иако се во тек, не обезбедуваат целосна заштита од политичко влијание, што го остава системот ранлив.
Сличен тон користи и European Western Balkans. Нивната анализа укажува дека Судскиот совет и натаму е под притисок од Парламентот и други државни органи, што ја ограничува независноста на судиите. Кадровските празнини, корупцијата и недоволната финансиска автономија се посочуваат како клучни проблеми, а реформите се оценуваат како формални, без видлив суштински ефект.
Од друга страна, Владата и владејачките партии истакнуваат дека земјата е на патека на реформи. Промените во Кривичниот законик, плановите за дигитализација на судовите, како и напорите за зголемување на капацитетите на судиите и обвинителите се дел од аргументот дека се работи за постепен, но видлив напредок.
Тука се се забележува големиот јаз меѓу очекувањата и реалноста: од една страна, формални реформи и изјави; од друга, анализи што предупредуваат дека системот сè уште не е деполитизиран, не е финансијски стабилен и не е кадровски доволно подготвен.
Наративот станува поинтересен кога се земаат предвид и локалните политички случувања: Уставниот суд јавно го повика Собранието да го коригира Кривичниот законик, а рокот што го постави е крајот на годината. Истовремено, Владата и Народната банка испраќаат пораки за финансиска и економска стабилност, а локалните избори ја зацврстија доминацијата на владејачката партија.
Во оваа динамика, правосудството се наоѓа на крстосница. За да го воспостави кредибилитетот и довербата на граѓаните, системот треба да направи:
целосна деполитизација на Судскиот совет,
финансиска и кадровска автономија,
транспарентни и ефективни дисциплински постапки,
јасни и спроведливи анти-корупциски механизми.
Очигледно е дека Северна Македонија сè уште води „двојна битка“: да ги реализира формалните реформи и истовремено да го демонстрира вистинскиот ефект пред граѓаните и меѓународната заедница. Дали ова ќе успее зависи од политичката волја, институционалната зрелост и способноста да се надминат структурните слабости што извештаите ги посочуваат.
Подготви: Д. Тахири
Користени Извори:
