ЉУБОМИР КОСТОВСКИ
Замина Јирген Хабермас, гигантот на модерната филозофија. Тој е соосновач на модерната франкфуртска школа, која е најпозната по својата критичка теорија – која тврди дека капиталистичкото општество, наместо да ја поттикнува човечката еманципација, ги претвора активните граѓани во пасивни потрошувачи.
Јирген Хабермас, еден од највлијателните филозофи и јавни интелектуалци во повоена Германија, почина на 96-годишна возраст. Хабермас, кој почнал да предава филозофија и социологија на Универзитетот во Франкфурт во 1960-тите, во тоа време бил силен поддржувач на студентскиот бунт на западногерманските универзитети.
Тој бил водечки член на „Франкфуртската школа“, група интелектуалци кои критички го гледале капитализмот од перспектива на „нова левица“ различна од традиционалниот марксизам.
Тој пораснал во нацистичка Германија, а во 1980-тите се вклучил во жестока дебата со конзервативните историчари кои прашувале дали Холокаустот е исклучиво германски феномен.
Веста за смртта на Хабермас ја објави неговиот издавач, Цуркамп.
Роден е во Диселдорф во јуни 1929 година. Неговиот татко, кој ја предводел локалната стопанска комора, се приклучил на Нацистичката партија во 1933 година.
Младиот Јирген бил запишан во Хитлер југенд, но бил премногу млад за да се бори во Втората светска војна.
По војната, Хабермас студирал филозофија и докторирал на Универзитетот во Марбург пред да се приклучи на Институтот за социјални истражувања на Универзитетот во Франкфурт.
Заедно со Макс Хоркхајмер и Теодор Адорно, тој станал водечки претставник на Франкфуртската школа.
Школата е најпозната по својата критичка теорија – која тврди дека капиталистичкото општество, наместо да ја поттикнува човечката еманципација, ги претвора активните граѓани во пасивни потрошувачи.
Хабермас го критикувал она што го сметал за комодификација на масовните медиуми и забавата, тврдејќи дека масовно произведената култура ја уништува критичката јавна дебата.
Комодификацијата е процес на претворање на стоки, услуги, идеи или луѓе кои првично немаат пазарна вредност во стоки со кои се тргува.
Во текот на 1989 и 1990 година, тој ја критикувал брзата апсорпција на Источна Германија во Западна Германија, плашејќи се од оживување на национализмот и изразувајќи поддршка за постепен процес. Денес гледаме колку бил во право!
Во 1990-тите, Хабермас се залагаше за обединета Европа, која ја сметаше за најдобра одбрана од повторното оживување на националистичките соперништва.
Неговото највлијателно дело, „Теоријата на комуникативната акција“, објавено во 1981 година, тврдеше дека човечките општества се одржуваат не од политичка или економска моќ, туку од способноста за рационален дијалог.
Хабермас е роден со расцеп на непцето што барало повторени операции во детството, искуство за кое подоцна рекол дека му помогнало да го обликува неговото размислување за јазикот и комуникацијата.
Хабермас имал повеќекратни врски со Балканот и поранешна Југославија.
Тој беше гостин на Летната школа во Корчула, која ги собра студентите и истакнатите меѓународни научници од 1963 до 1974 година.
„Летната школа во Корчула беше најголемиот успех што југословенската филозофија во тоа време можеше да го постигне“, изјави за BBC Serbian во 2022 година Звонко Посавец, филозоф и член на Хрватската академија на науките и уметностите.
Поради специфичната медитеранска атмосфера на Корчула, францускиот филозоф Анри Лефевр ги нарече дискусиите на отворено „дионизиски социјализам“ – совршена комбинација на прогресивна теорија и добриот живот кон кој требаше да води.
Пред сè, ми се чини многу важно мојата генерација некако да ги детронизира големите филозофи – гледањето на Маркузе, Гај Петровиќ или Хабермас во костими за капење едноставно ја релативизираше таа традиционална слика за големи мислители на големи бироа“, изјави за BBC Serbian во 2022 година Жарко Пуховски, пензиониран професор на Филозофскиот факултет во Загреб.
Хабермас беше еден од интелектуалците кои имаа одлучувачко влијание врз ставовите на Зоран Ѓинѓиќ, првиот демократски премиер на Србија кој беше убиен во 2003 година.
Ѓинѓиќ работеше научна работа во Германија во 1980-тите, каде што докторираше кај студентот на Хабермас, Албрехт Велмер.
„Ѓинѓиќ пристигна во Германија како поборник на радикално левичарски идеи. Во тоа време, Германија и цела Европа беа потресени од терористичките акции на Црвените бригади, чии водачи беа Андреас Бадер, Улрике Мајнхоф и Гудрун Енслин… „Ориентирани кон борбата против државата и, како што ја сметаа, нејзиниот репресивен апарат, тие беа неизбежна тема на разговор во интелектуалните кругови, но без поширока резонанца.
„За време на студиите во Белград, Зоран Ѓинѓиќ обезбеди многу докази, а многу подоцна ќе каже, „дека самиот бил наклонет кон радикални решенија“, врз основа на верувањето дека „ако студентите во едно општество се незадоволни, тоа општество не може да биде добро“.
„Дебатата за насилството го направи поскептичен кон организацијата Бадер Мајнхоф и нејзините методи на борба: „Хабермас ме убеди. Така станав покритичен““, се наведува во текстот на веб-страницата на Фондацијата „Д-р Зоран Ѓинѓиќ“, во кој се цитира и изјава на поранешниот српски премиер.
Во 1999 година, Хабермас зборуваше за бомбардирањето на Југославија од страна на НАТО.
Хабермас ја сметаше интервенцијата на НАТО во 1999 година за форма на „легитимна помош“, иако беше спроведена без одобрение од Обединетите нации.
Тој ја нарече војна „на границата помеѓу правото и моралот“.
Воената операција на Организацијата на Северноатлантскиот договор започна на 24 март 1999 година, а причината за интервенцијата беше прогонот на Албанците во Косово од страна на српските безбедносни сили.
Јирген Хабермас (роден на 18 јуни 1929 година) е германски филозоф и социолог во традицијата на критичката теорија и прагматизмот. Можеби е најпознат по својата теорија за комуникациска рационалност и јавната сфера. Во 2014 година, читателите на „Проспект“ го избраа Хабермас како еден од своите омилени меѓу „водечките глобални мислители“.[1]
Поврзан со Франкфуртската школа, делото на Хабермас се фокусира на темелите на епистемологијата и социјалната теорија, анализата на напредниот капитализам и демократијата, владеењето на правото во критичен социјално-еволутивен контекст и современата политика, особено германската политика. Теоретскиот систем на Хабермас е посветен на откривање на можностите за разум, еманципација и рационално-критичка комуникација скриена во модерните институции и во човечкиот капацитет да размислува и да ги следи рационалните интереси. Хабермас е познат по својата работа за концептот на модерноста, особено во однос на дискусиите за рационализација што првпат ги презентираше Макс Вебер. Тој беше под влијание на американскиот прагматизам, теоријата на акција и постструктурализмот.
Текстот е личен став на Авторот.
