Жителите на Мариупол ги негираат руските тврдења дека окупираниот град се враќа во нормала, во окупираниот регион Херсон населението ги саботираат настаните организирани од окупаторската администрација.
„Она што го прикажуваат на руската телевизија се бајки за будали. Поголемиот дел од Мариупол сè уште е во урнатини“, вели Џон (името му е сменето бидејќи се плаши од одмазда од руските власти), Украинец кој живее во Мариупол, окупиран од Русија.
„Тие ги поправаат фасадите на зградите на главните улици, каде што носат камери за снимање. Но, зад аголот има урнатини и празнина. Многу луѓе сè уште живеат во полууништени станови со ѕидови што едвај стојат“, вели тој.
Поминаа нешто повеќе од три години откако Мариупол беше преземен од руските сили по брутална опсада и неселективно бомбардирање – клучен момент во првите месеци од целосната инвазија на Русија врз Украина.
Илјадници беа убиени, а ОН процени дека 90% од станбените згради се оштетени или уништени.
Во последните месеци, видеата и снимките од неколку проруски влијателни лица прикажуваат сјаен град каде што оштетените структури се поправени и каде што животот се вратил во нормала.
Но, Би-Би-Си разговараше со неколку луѓе – некои сè уште живеат во Мариупол, други избегале откако поминале време под окупација – за да состават вистинска слика за тоа каков е животот во градот.
„Многу лаги кружат наоколу“, вели 66-годишната Олха Онишко, која избегала од Мариупол кон крајот на минатата година, а сега живее во украински Тернопил.
„Имавме прекрасен град, но сега е болен. Не би рекла дека [руските власти] поправиле многу работи. Има централен плоштад – само зградите таму се реконструирани. Исто така, има празни места каде што стоеле згради. Ги исчистија урнатините, но дури и не ги одвоија мртвите тела, тие беа само натоварени во камиони со урнатините и изнесени од градот“, додава таа.
Мариупол се соочува и со сериозен недостиг на вода. Некои дури велат дека водата изгледа како „кока-кола“.
Има чести прекини на струјата, храната е скапа, а лековите се оскудни, ни велат жителите.
„Основните лекови не се достапни. Дијабетичарите се борат да добијат инсулин на време, а тој е лудо скап“, вели Џејмс.
Би-Би-Си контактираше со руската администрација на Мариупол за одговор на обвинувањата за недостиг и дали пронашле алтернативен извор на вода. Досега не сме добиле одговор.
И покрај тешкотиите, најтешкиот дел од животот во градот, велат жителите, е да се гледа што учат украинските деца во училиште.
Андриј Кожушина студирал на универзитет во Мариупол една година откако бил окупиран. Сега избегал во Днипро.
„Тие ги учат децата лажни информации и пропаганда. На пример, во учебниците се наведува дека Донецк, Луганск, Харкив, Запарижје, Херсон, Одеса, Крим, па дури и Днипропетровските региони веќе се дел од Русија“, вели Андриј.
Тој, исто така, опиша посебни лекции наречени „Разговори за важни работи“ во кои учениците учат за тоа како Русија го ослободила рускојазичното население од овие региони од нацистите во 2022 година.
За време на прославите на Денот на победата во Втората светска војна во мај, сликите од централниот плоштад во Мариупол покажаа деца и возрасни облечени во воени костими како учествуваат во паради и претстави – традициите од советската ера што Украина сè повеќе ги избегнуваше, сега се наметнуваат на окупираните територии. Мариупол беше обоен во боите на руското знаме – црвена, сина и бела.
Но, некои Украинци водат таен отпор против Русија, и во мртва ноќ, тие прскаат со спреј украинска сина и жолта боја по ѕидовите, а исто така лепат и летоци со пораки како „Ослободете го Мариупол“ и „Мариупол е Украина“.
Џејмс и Џон се членови на групи на отпор, како и Андриј кога живеел во градот.
„Пораките се наменети како морална поддршка за нашиот народ, за да им дадат до знаење дека отпорот е жив“, вели Џејмс.
Нивната главна цел е собирање разузнавачки информации за украинската војска.
Повремено, групите на отпор се обидуваат да саботираат и цивилни или воени операции. Во најмалку два наврати, железничката линија до Мариупол беше прекината затоа што сигналната кутија беше запалена од активисти.
Тоа е ризична работа. Андриј рече дека бил принуден да замине кога сфатил дека е разоткриен.
„Можеби некој сосед ме кодошел. Но, еднаш кога бев во продавница и купував леб, видов војник како му ја покажува мојата фотографија на благајникот, прашувајќи дали знаат кој е тој човек“, рече тој.
Веднаш си заминал, поминувајќи покрај контролните пунктови во Мариупол, а потоа патувајќи низ бројни градови во Русија и низ Белорусија, пред да влезе во Украина од север.
За оние што сè уште се во градот, секој ден е предизвик.
„Секој ден ги бришете вашите пораки затоа што вашиот телефон може да се провери на контролните пунктови. Се плашите да им се јавите на вашите пријатели во Украина во случај да ви го прислушкуваат телефонот“, вели Џејмс.
„Едно лице од соседната куќа беше уапсено веднаш до улицата затоа што некој пријавил дека наводно пренесува информации на украинската војска. Вашиот живот е како филм – постојана напнатост, страв, недоверба“, додава тој.
Додека разговорите меѓу Украина и Русија продолжуваат, имаше сугестии одвнатре и надвор од Украина дека ќе треба да отстапи земја во замена за мировен договор.
„Давањето територија за „договор со Русија“ ќе биде предавство. Десетици луѓе секојдневно ги ризикуваат своите животи за да достават информации до Украина, а не за некој дипломат во костум да потпише документ со кој ќе „нè предаде“, вели Џон.
„Не сакаме „мир по секоја цена“. Сакаме ослободување.“
На територијата на украинскиот регион Херсон, кој привремено е под контрола на Русија, локалните жители ги саботираат настаните организирани од окупаторската администрација, објави движењето на отпорот „Жолта лента“ преку Телеграм, пренесува Укринформ.
„Окупаторите известуваат за голем велосипедски митинг за Денот на младите во привремено окупираните области на Херсонскиот регион. Тие велат дека стотици локални жители, поддржувачи и активисти на партијата „Единствена Русија“ биле вклучени“, се вели во извештајот.
Всушност, медиумите објавија само една фотографија за да го поткрепат нивното тврдење за „голем патриотски настан“. Споделувајќи ја фотографијата, „Жолтата лента“ забележа дека имало само четири учесници во „велосипедскиот митинг“.
Како што нагласува движењето на отпорот, пркосот е широко распространет јавен одговор во окупираните области. Окупаторите се принудени да доведат вистински граѓани на Русија да работат во локалните фабрики кои директно или индиректно се вклучени во снабдувањето на руската армија.
Есента 2022 година, вооружените сили на Украина го ослободија десниот брег на Херсонскиот регион, вклучувајќи го и градот Херсон. Дел од регионот од другата страна на реката Днипро е сé уште привремено окупиран од руски трупи.
Д. Мишев
