Во контекст на рапидно влошувањето на кризата со слободата на медиумите во регионот, особено во Србија, што вклучува и политички притисок врз Н1 и Нова ТВ, коалицијата на меѓународни организации за слобода на медиумите, новинарите и слободата на изразување ја повикува претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, да го покрене прашањето за заканите по заштитата на новинарите и медиумскиот плурализам со надлежните органи за време на нејзината посета на Западен Балкан, објавија српски медиуми.
Ненадејното суспендирање на телевизијата Ал Џезира Балканс, како што објавија организациите, го зголеми политичкиот притисок врз каналите Н1 и Нова ТВ, како и лансирањето на телевизискиот канал РТ Балкан, пропагандниот медиум на Кремљ, претставуваат егзистенцијални закани за независното и сигурно новинарство низ целиот регион.
Платформата Mapping Media Freedom регистрираше 381 случај што влијаеше на 617 новинари и медиумски работници во шест земји од Западен Балкан, како што е наведено, од кои дури 222 случаи беа регистрирани само во Србија.
„Сегашното ниво на насилство врз новинарите во Србија е единствено меѓу сите земји-членки на ЕУ и земјите-кандидатки. Репортери без граници (RSF) документираше 34 физички напади врз медиумски професионалци за помалку од два летни месеци, од страна на политички активисти и службеници за спроведување на законот. До денес, годишниот број на физички напади во 2025 година е 76 случаи, според податоците на RSF – без преседан, судејќи според евиденцијата на Независното здружение на новинари на Србија (NUNS), која се води од 2008 година“, се наведува во соопштението.
Комитетот за заштита на новинарите (CPJ) документираше дека, како што владата го заоструваше својот став кон протестите, српските новинари сè повеќе пријавуваа дека биле намерно нападнати од полицијата, особено кога известуваа за полициска бруталност.
Случаите евидентирани во Србија од страна на Мисијата за брза реакција за слобода на медиумите ја потврдуваат сериозноста на ситуацијата, регистрирајќи физички, вербални и други напади врз 315 новинари, медиумски куќи и новинарски здруженија од 1 ноември 2024 година, според соопштението на коалицијата.
„Овие напади беа поттикнати од чести неосновани обвинувања против медиумите, вклучително и самиот претседател на Србија, Александар Вучиќ. Само во септември 2025 година, Фондацијата „Славко Ќурувија“ регистрираше 141 случај на вербални напади врз новинари и медиуми од страна на високи владини функционери и членови на парламентарното мнозинство“, се вели во соопштението.
Од почетокот на протестите против корупцијата, овие организации постојано ги посочуваат овие проблеми и ја повикуваат Европската комисија да испрати јасен сигнал до Белград за последиците што нападите врз медиумите, поддршката за руската пропаганда и системските неуспеси во заштитата на новинарите можат да ги имаат врз процесот на проширување на Европската Унија и распределбата на средствата на ЕУ.
„Мисијата на MFRR во Белград во април 2025 година експлицитно предупреди на кризата со слободата на медиумите и издаде итни препораки до српските власти и Европската комисија. Од тој повик за акција, притисоците врз независното известување и слободата на медиумите само се влошија. Во јуни, процесот на назначување нови членови на Советот на Регулаторното тело за електронски медиуми (REM) повторно беше спроведен на нетранспарентен и дискриминаторски начин, исмејувајќи ги реформите што ги наложи ЕУ. Во последните недели, медиумите на United Group, „Н1 и Нова ТВ се соочија со сериозни закани за нивната независност, предизвикувајќи нови загрижености за директно политичко мешање во телевизиското известување за протестите. Овие притисоци ги ставаат новинарите и редакциите во финансиски тешкотии, а некои медиуми се на работ на финансиски колапс“, беше објавено.
Неуспехот ефикасно да се спротивстават на властите во Србија, како што е наведено, претставува загрижувачки преседан за другите земји-кандидатки, особено за оние во регионот.
„Затоа, долупотпишаните организации ја повикуваат претседателката фон дер Лајен да им презентира јасни барања на властите во врска со заштитата на слободата на медиумите и безбедноста на новинарите, особено во однос на српскиот претседател Александар Вучиќ.“ Инструментите што ѝ се достапни на Европската комисија, вклучително и можноста за суспендирање на средствата од ЕУ, треба да се применат со цел да се испрати јасна порака за посветеноста на Европската Унија кон независното новинарство и слободата на медиумите во регионот“, се вели во соопштението.
Членови на коалицијата се Free Press Unlimited, Европската федерација на новинари, Европскиот центар за слобода на печатот и медиумите, Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa, Репортери без граници, ARTICLE 19 Europe, Индекс на цензура, Меѓународниот институт за печат, Комитетот за заштита на новинарите.
Д. Т.
