Заедничката воена операција на САД и Израел, започната на 28 февруари под кодното име Epic Fury, доведе до смртта на врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи, потврдија иранските државни медиуми, како и американскиот претседател Доналд Трамп. Хамнеи бил убиен во прецизен воздушен напад врз неговиот комплекс во Техеран, во акција што веќе се оценува како една од најзначајните и најризични ескалации на Блискиот Исток во последните децении.
Според достапните информации, во ударите загинале околу четириесет високи функционери, меѓу кои началникот на Генералштабот Абдолрахим Мусави, командантот на Револуционерната гарда Мохамад Пакпур и влијателниот безбедносен советник Али Шамхани. Со ова, Иран се соочува со сериозен удар врз командната структура во момент кога одговорот на државата ќе биде од клучно значење за понатамошниот тек на конфликтот.
Воената операција е масивна по обем и прецизност. Околу двесте борбени авиони извршиле напади врз повеќе од петстотини цели низ земјата, фокусирајќи се на системите за противвоздушна одбрана, ракетните и дронските капацитети, како и командните центри.
Но, и покрај воената логика на таргетирање, последиците не останаа ограничени на воени објекти. Според извештаите, повеќе од двесте цивили загинале во 24 провинции, а особено вознемирувачки се информациите за напад врз основно училиште за девојчиња во Минаб, каде наводно животот го загубиле 108 деца.
Иран возврати со серија ракетни и дронски напади, насочени кон израелски цели, вклучително и Тел Авив и воени бази, но и кон американски позиции во регионот, како што се базите во Кувајт, Бахреин, Катар и Обединетите Арапски Емирати. Американската Централна команда соопшти дека нема жртви меѓу американските сили и дека штетите се ограничени.
Регионалните последици се веќе видливи. Воздушните простори на повеќе држави, меѓу кои Израел, Ирак, Јордан, Катар и ОАЕ, се затворени, што предизвика масовни нарушувања во меѓународниот сообраќај. Во Дубаи е пријавена штета на аеродромската инфраструктура, додека дипломатската активност е во полн ек. Советот за безбедност на Обединетите нации и Меѓународната агенција за атомска енергија свикаа итни седници, обидувајќи се да спречат понатамошна ескалација.
Меѓународната сцена е длабоко поделена. Русија и Кина ги осудија нападите како неиспровоцирана агресија, додека Украина и Канада изразија поддршка за акцијата на САД и Израел. Овие реакции ја потврдуваат пошироката геополитичка димензија на конфликтот, кој одамна ја надминува рамката на регионален спор.
Во самиот Иран, ситуацијата е неизвесна и потенцијално експлозивна. По смртта на Хамнеи, привремен совет составен од претседателот, шефот на судството и член на Советот на чувари ја презеде власта. Прогласена е 40-дневна жалост, но извештаите од Техеран укажуваат на поделено општество — додека дел од населението тагува, други групи реагираат со отворено одобрување или дури славење, што открива длабоки пукнатини во системот.
Иако американската администрација сигнализира дека не сака долготраен конфликт, неизвесноста останува висока. Претседателот Трамп изјави дека операцијата може да заврши за неколку дена, но експертите предупредуваат дека развојот на ситуацијата ќе зависи од неколку критични фактори: стабилизацијата на новото раководство во Иран, степенот на иранската одмазда и можноста за внатрешна дестабилизација.
Во вакви околности, следните денови ќе бидат пресудни. Итните седници на Обединетите нации и МААЕ, како и реакциите на Техеран, ќе покажат дали оваа ескалација ќе остане ограничен конфликт или ќе прерасне во поширока регионална војна со глобални последици.
Џ. Дерала
ПОТВРДЕНО: Врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи убиен во американско-израелските напади
