СКОПЈЕ, 28 април 2026 – Денеска, светот го одбележува Светскиот ден за безбедност и здравје при работа, ден кој оваа година носи алармантни пораки под глобалната тема: „Обезбедување здрава психосоцијална работна средина“. Додека физичките повреди на работа традиционално се во фокусот на инспекциите, најновиот извештај на Меѓународната организација на трудот (МОТ) објавен во април 2026 година, открива дека „невидливите“ опасности стануваат водечка причина за смртност и инвалидитет кај работната сила.
Глобален аларм: 840.000 жртви на стресот и прекувремената работа
Според најновите глобални проценки на МОТ, повеќе од 840.000 луѓе годишно го губат животот поради здравствени состојби поврзани со психосоцијални ризици. Тоа вклучува кардиоваскуларни заболувања, мозочни удари и ментални нарушувања предизвикани од:
- Екстремен притисок со рокови и прекувремена работа (над 55 часа неделно)
- Несигурност на работното место и мобинг
- Нарушена рамнотежа меѓу приватниот и професионалниот живот, дополнително влошена со дигитализацијата
Економскиот трошок е подеднакво фрапантен – се проценува дека загубата на продуктивност поради овие ризици изнесува околу 1,37% од глобалниот БДП.
Северна Македонија: Повеќе од 200 несреќи годишно се „системска состојба“
Податоците за Северна Македонија за изминатата 2025 година покажуваат дека безбедноста на работното место останува критична точка. Во 2025 година се евидентирани вкупно 132 несреќи при работа, од кои:
- 31 работник го загубил животот
- 101 се здобил со телесни повреди
- 152 со телесни повреди
Во петгодишниот период (2021-2025), најмалку 161 работник загинал на своето работно место во земјава. Особено загрижува порастот на неформалната вработеност, која во 2025 година достигнала 94.847 лица (пораст од 11,5% во споредба со претходната година). Најризични сектори остануваат земјоделството (48,5% неформално вработени) и градежништвото (17,1%).
Западниот Балкан и ЕУ: Предизвиците на новата технологија
Во регионален контекст, Западен Балкан се соочува со двоен притисок. Додека економиите се подготвуваат за посилен раст во 2026 година, квалитетот на работните места заостанува зад ЕУ стандардите. Во рамките на програмата IPA III (2023-2026), ЕУ и МОТ работат на зајакнување на трудовата инспекција во регионот, но предизвиците се менуваат.
Во Европската Унија, со целосната имплементација на Актот за вештачка интелигенција (EU AI Act) во август 2026 година, за првпат се воведуваат строги регулативи за „алгоритамско управување“. Целта е да се спречи софтверот за мониторинг на работниците да предизвикува прекумерен психолошки стрес и страв од постојан надзор.
Работното место како фундаментално човеково право
Од 2022 година, правото на безбедна и здрава работна средина е прогласено за фундаментално право при работа. Сепак, за работниците во Северна Македонија и регионот, патот од законска регулатива до реална заштита е долг.
„Безбедноста на работа не е само шлем на главата. Тоа е и достоинството да работиш без страв од понижување и без притисок кој го уништува здравјето,“ велат експертите по повод денешниот ден.
ЦИВИЛ – Центар за слобода во денешното соопштение нагласува дека работничките права, во чии рамки спаѓа и заштитата на здравјето, животот и достоинството на работничките и работниците, претставуваат неодвоив дел од корпусот на основните човекови права и демократските вредности на едно општество.
Б. Јордановска
