Најновиот бран на вести од глобалната технолошка сцена сигнализира радикален пресврт во развојот на вештачката интелигенција (ВИ). Наративот на големите технолошки гиганти веќе не е фокусиран на едноставни системи за одговори („четботови“), туку на таканаречената автономна вештачка интелигенција (Agentic AI), системи со капацитет за самостојно дејствување, способни да извршуваат сложени, повеќестепени работни процеси со минимален човечки поттик.
Додека пазарот се соочува со вистински бум во практичната примена, регулаторите во ЕУ и глобалните аналитичари предупредуваат дека новата реалност бара и нов пристап кон безбедноста и управувањето.
Пазарна експанзија: Нови модели и „секогаш вклучени“ системи
На меѓународната конференција во Сингапур, кинескиот гигант Alibaba Cloud го лансираше својот најнов водечки модел, Qwen3.7-Max, кој веднаш се позиционираше на петтото место на глобалниот индекс на интелигенција (Artificial Analysis). Овој модел е експлицитно дизајниран како инфраструктура за придвижување на ВИ-агенти, објави Tech in Asia.
Паралелно, првиот човек на OpenAI, Сем Алтман, на настан во Сиднеј нагласи дека следниот голем чекор се „постојано вклучените“ (always-on) системи. Наместо да чека корисничка наредба, идната вештачка интелигенција ќе работи во позадина, ќе ги разбира долгорочните цели на корисникот или организацијата и проактивно ќе завршува задачи, пишува PYMNTS.
Сепак, реномираната аналитичка куќа Gartner издаде остро предупредување до бизнис секторот. Според нив, примената на униформни и крути правила за управување со сите ВИ-агенти води кон неуспех. Наместо тоа, компаниите мора да ги категоризираат агентите според нивното ниво на автономија, строго одвојувајќи ги автоматизираните помагачи со низок ризик од независните агенти кои носат клучни одлуки.
Во извештајот, аналитичарите на Gartner детално образложуваат зошто предвидуваат дека дури 40% од автономните ВИ-агенти во компаниите ќе бидат деградирани или укинати до 2027 година доколку бизнисите продолжат да применуваат крути, униформни правила за контрола наместо да ги класифицираат агентите според нивното специфично ниво на автономија.
Глобална дифузија и експлозија во програмирањето
Според најновиот извештај на Microsoft за глобално ширење на ВИ, технологијата веќе опфаќа 17,8% од работоспособното население во светот. Најбрз раст е забележан во Јужна Кореја, Јапонија и Тајланд, главно поради драстичното подобрување на јазичните модели на локалните јазици.
Посебен феномен се случува во софтверската индустрија. Со помош на напредните алатки за кодирање како Claude Code, GitHub Copilot и OpenAI Codex, глобалниот број на Git извршувања (Git pushes) пораснал за неверојатни 78% на годишно ниво. Иако влијанието врз пазарот на труд сè уште не е целосно дефинирано, податоците од OraCore.dev покажуваат дека зголемената продуктивност ги намалува трошоците за развој без да ја намали побарувачката за кадар. На пример, во САД бројот на софтверски инженери во 2025 година пораснал за 8,5% на годишно ниво (достигнувајќи 2,2 милиони), додека во март 2026 година е забележан дополнителен раст од 4% во споредба со претходната година, што ги демантира првичните стравови од масовни отпуштања.
ЕУ воведува строги забрани со „Дигиталниот омнибус за ВИ“
На политички план, европските преговарачи го финализираа нацрт-пакетот амандмани познат како Дигитален омнибус за ВИ, кој го модифицира веќе постоечкиот Акт за ВИ на ЕУ.
Со измените се дава одредено „простор за дишење“ и пролонгирање на роковите за усогласување на провајдерите кои развиваат високоризични ВИ-системи. Сепак, ЕУ воведува и децидни забрани за кои нема да преговара. Една од клучните е целосната забрана за користење на вештачка интелигенција за генерирање или манипулација со неконсензуална интимна содржина и експлоатација на малолетници, мерка што стапува на сила на 2 декември 2026 година, објави меѓународната адвокатска фирма White&Case.
Еколошки решенија и општествено влијание
Денот носи и добри вести на полето на екологијата и менталното здравје.
Нова академска студија презентираше рамка која го предвидува еколошкиот отпечаток на компјутерскиот процес пред да започне тренирањето на модел. Научниците тврдат дека оваа алатка може да ги намали јаглеродните емисии при селекција на модели за дури 98%, објави Carbon Pulse.
Истражување спроведено меѓу бегалци и мигранти од арапското говорно подрачје во Скандинавија и Германија покажа дека материјалите за когнитивно-бихејвиорална терапија (КБТ), преведени и културолошки прилагодени со помош на вештачка интелигенција, биле оценети како културолошки порелевантни во споредба со преводите рачно работени од човечки психолози, објави шведскиот Karolinska Institutet. Ова откритие укажува на огромен потенцијал за забрзување на процесот на адаптација и скалирање на пристапот до ментално здравје во кризни региони.
Веќе на средината на 2026 година, прашањето „што може ВИ да напише“ е веќе надминато. Сега трендот се сели на едно сосема поинакво ниво со прашањето „како ВИ може самостојно да дејствува“. Се разбира, остануваат отворени прашањата за тоа како ВИ да се задржи во безбедни, законски и еколошки одржливи рамки.
Џабир Дерала
Забелешка на редакцијата: Линковите во текстот нудат детални информации и дополнителен контекст за најновите глобални трендови во доменот на вештачката интелигенција. Нашата редакција останува отворена за ваши прашања, коментари и дискусија на оваа тема. Овој прилог е подготвен со техничка поддршка на Gemini.
За авторот: Џабир Дерала е коавтор на книгата „Човекот, роботот и дигиталниот бог“ (Shortcut Production / Frontline Press, 2024). Книгата може да се најде во книжарницата „Или-Или“ во Скопје. Тој е автор на голем број есеи и анализи посветени на развојот и иднината на вештачката интелигенција. Повеќе текстови на оваа тема можете да прочитате на Civil.Today/AI&Technology.
Кога вистината е нападната, молкот не е неутрален.
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, хибридните закани и авторитаризмот.
Дајте го својот придонес СЕГА
