Јавниот, медиумскиот и политичкиот дискурс во Северна Македонија продолжува да функционира во крајно поларизирана средина во која суштинските прашања брзо се претвораат во персонализирани партиски пресметки, иронија и меѓусебно исмевање. Двете актуелни теми – еднонеделното патување на премиерот Христијан Мицкоски во Белгија и полемиката околу исправноста на водата за пиење – се добар пример за моделот според кој политичката комуникација во земјата се префрла од прашањата на јавен интерес кон личности, одмори, јахти, плажи и „сончаници“.
Во случајот со патувањето на премиерот во Белгија може да се издвојат неколку паралелни наративи.
Првиот е наративот на Мицкоски за приватно, семејно и образовно патување. Премиерот го претставува престојот во Бриж и Брисел како дел од семејна традиција на патувања со неговите синови, со цел запознавање со европската историја и култура. Со тоа се воспоставува слика за патувањето како приватна активност што, во принцип, не треба да биде предмет на политичка контроверзија.
Но, во истото објаснување се појавува и вториот наратив – премиер кој и за време на приватно патување работи за економските интереси на државата. Мицкоски соопштува дека три дена од престојот ги искористил за деловни средби и дека разговарал за три потенцијални инвестиции. Така приватното патување истовремено станува и деловно, а премиерот се позиционира како функционер кој и за време на семејниот престој привлекува инвестиции.
Останува нејасно дали за овие средби постојат официјални записници и институционална документација. Без таков траг, невозможно е независно да се утврди со кого разговарал премиерот, што било предмет на разговорите и каде завршувал јавниот, а каде можел да започне приватниот деловен интерес.
Токму преклопувањето на приватното и службеното ѝ овозможува на СДСМ да го изгради наративот за „приватизација на државата“ и институционална нетранспарентност. Опозицијата го проблематизира фактот што премиерот, според сопственото објаснување, остварувал средби поврзани со државни економски интереси за време на приватно патување и бара информации за тоа со кого разговарал, во какво својство и дали биле вклучени надлежните институции. Во оваа рамка се вклопува и поврзувањето со претходните изјави за разговори што се водат „под радарот“.
Паралелно се развива и наративот за политичка неконзистентност и лицемерство. Изјавата на Мицкоски дека не е љубител на класични летувања на море се споредува со неговиот одмор во Хрватска во 2025 година и со претходните повици граѓаните да летуваат во земјата. Наместо прашањето да остане ограничено на транспарентноста на работата на премиерот, политичката расправа постепено се преместува кон тоа дали Мицкоски сака море, плажи и солена вода или нешто сосема друго.
Истовремено, речиси огледална комуникациска операција се одвива на релацијата ВМРО-ДПМНЕ – СДСМ околу исправноста на водата.
Основниот наратив на СДСМ е „јавноста има право да знае дали водата што ја пие е безбедна“. Партијата бара анализи, документи и дополнителна транспарентност за состојбата со водоснабдувањето, особено во Гостивар.
Одговорот на ВМРО-ДПМНЕ не е само дека надлежните институции ја утврдиле исправноста на водата. Владејачката партија конструира поширок наратив за опозиција која намерно шири паника и дезинформации. Прашањето за квалитетот на водата се претвора во прашање за политичката одговорност на СДСМ, при што барањата за дополнителни информации се претставуваат како свесен обид за создавање страв и недоверба во институциите.
Тука се појавува уште еден силно персонализиран наратив: „додека тие се на јахти, ние работиме“. ВМРО-ДПМНЕ го напаѓа лидерот на СДСМ, Венко Филипче, преку неговиот одмор и дружењето со поранешниот премиер Зоран Заев, со пораки за „јахта на Егејот“, „сончаница“ и „дезориентираност“.
На тој начин настанува речиси совршена симетрија.
СДСМ го напаѓа премиерот преку неговото патување во Белгија, претходното летување во Хрватска и неговите ставови за одморите. ВМРО-ДПМНЕ возвраќа со јахтата, Егејот и одморот на лидерот на СДСМ. Додека едните зборуваат за премиер на „научно-образовна екскурзија“, другите зборуваат за опозициски лидер со „сончаница“.
Во заднина, меѓутоа, остануваат многу посериозни прашања: Кои активности на премиерот се приватни, а кои службени? Какви правила на транспарентност треба да важат кога премиерот разговара со потенцијални инвеститори? Кој и врз основа на какви лабораториски анализи ја гарантира исправноста на водата? Дали граѓаните имаат целосен пристап до тие податоци? И каде завршува легитимното политичко сомневање, а каде започнува ширењето неоснован страв?
Но токму тие прашања најлесно исчезнуваат од јавната сцена.
Наместо судир на политики и проверливи аргументи, се води натпревар во дискредитација. Наместо институционална транспарентност – фотографии и анегдоти од одмори. Наместо расправа за јавната безбедност – јахти, плажи и сончаници. Наместо проверка на тврдењата – партиска пресуда за тоа кој шири „лажни вести“.
Се оформуваат две затворени комуникациски реалности во кои речиси секој настан се користи како доказ за однапред воспоставена теза: за едната страна власта е нетранспарентна, арогантна и ја приватизира државата; за другата, опозицијата е неодговорна, дезориентирана и произведува паника.
Последица од ваквиот политички и комуникациски дискурс е тоа што, додека политичките актери освојуваат краткорочни поени со меѓусебните препукувања, јавноста добива сè помалку употребливи информации.
И тоа е своевиден парадокс. Зад карикатуралната расправија околу тоа кој каде летува се наоѓаат сосема легитимни прашања за отчетноста на премиерот, институционалната транспарентност, странските инвестиции, јавното здравје и довербата во институциите. Наместо тие теми да бидат разјаснети, политичката поларизација ги претвора во уште една епизода од еден бескраен партиски спектакл.
Медиумска опсерваторија на ЦИВИЛ
Неопходна е вашата поддршка за ЦИВИЛ.
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА.
