Климатската криза веќе претставува сериозна закана за јавното здравје и здравствените системи, предупреди извршниот секретар на Рамковната конвенција на ОН за климатски промени (UNFCCC), Сајмон Стил, на конференцијата COP31 во Анталија, Турција. На Денот на здравјето, одржан на 9 ноември, Стил повика здравствените системи да бидат во центарот на климатските политики, оценувајќи дека последиците од климатските промени добиваат размери на глобална здравствена криза споредлива со пандемија.
На конференцијата учествуваше и министерот за здравство Сашо Клековски, кој ги претстави искуствата и предизвиците со кои се соочува Северна Македонија. Тој нагласи дека климатските промени веќе не се само прашање на заштита на животната средина, туку директно влијаат врз здравјето на населението и функционирањето на здравствените системи.
На министерската тркалезна маса Клековски ги издвоил трите приоритети: вклучување на здравјето во климатските политики, инвестирање во здравствени системи отпорни на климатските промени и обезбедување полесен пристап до финансирање, со посилна меѓународна соработка.
Како конкретен пример за зголемените здравствени ризици, Клековски ја посочил западнонилската треска, наведувајќи дека Северна Македонија годинава регистрирала повеќе случаи отколку во претходните 15 години заедно. Оваа изјава ја пренесе турскиот медиум Бирлик. Зголеменото присуство на западнонилска треска беше и тема на претходните информации на Министерството за здравство во текот на 2026 година.
Клековски ги претставил националните искуства и на панелот „Хуманитарна помош и здравје: интеграција во управувањето со кризи“, со акцент на потребата од подобра подготвеност на институциите и координација при здравствени и климатски кризи.
Стил: Климатската криза е глобална здравствена криза
Предупредувањето на Стил се заснова на сè поизразените последици од екстремните временски појави, загадувањето на воздухот и растечките притисоци врз здравствената инфраструктура.
Тој предупреди дека климатските катастрофи ги погодуваат здравствените системи и нивната инфраструктура, од прекини во снабдувањето со електрична енергија и вода до отежнат пристап до здравствени услуги. Стил порача дека државите треба да го забрзаат преминот кон електрификација и намалување на зависноста од фосилните горива, предупредувајќи на економските и здравствените последици од продолжувањето на таквата зависност.
Според извештајот „Lancet Countdown 2026“, согорувањето фосилни горива и климатските промени предизвикани од човековата активност се поврзани со околу 3,3 милиони смртни случаи годишно како последица на загадувањето на надворешниот воздух и екстремните горештини.
Во извештајот се предупредува дека здравствените последици од климатските промени се зголемуваат побрзо од преземените мерки за нивно ограничување. Истовремено, авторите повикуваат климатските промени да бидат препознаени и третирани како глобална здравствена вонредна состојба.
СМО: Последните 12 години се најтопли во историјата на мерењата
Дополнителна потврда за сериозноста на климатските промени носи и новиот извештај на Светската метеоролошка организација (СМО), објавен на 9 ноември во рамките на COP31.
Според извештајот „Состојбата на климата во 2026 година“, периодот од 2015 до 2026 година се очекува да биде најтоплиот 12-годишен период досега забележан. Воедно, последните четири години, од 2023 до 2026 година, се на врвот на листата на најтопли години од почетокот на мерењата.
Просечната глобална температура на површината во периодот јануари–септември 2026 година била околу 1,47 степени Целзиусови над прединдустрискиот просек од 1850 до 1900 година. СМО предупредува и на дополнително засилување на феноменот Ел Нињо, што може да ги зголеми ризиците од екстремни горештини, суши и обилни врнежи во текот на 2027 година.
Здравјето во центарот на климатските политики
Клековски учествувал и на панелот „Големите лекции од малите нации: здравствено лидерство во клима што се менува“, модериран од Катрин Јакобсдотир, поранешна премиерка на Исланд и претседателка на Паневропската комисија за клима и здравје при Светската здравствена организација.
На високиот панел учествувале и министерот за здравство на Турција, Кемал Мемишоглу, генералниот директор на Светската здравствена организација, Тедрос Аданом Гебрејесус, и министерот за здравство на Бразил, Александре Падиља.
Пораките од COP31 укажуваат дека климатската политика сè повеќе мора да се поврзува со јавното здравје, превенцијата и подготвеноста на институциите. За земјите како Северна Македонија, тоа значи дека справувањето со климатските ризици треба да опфати не само заштита на животната средина, туку и навремено откривање на заразни болести, заштита на ранливите групи и градење здравствен систем способен да одговори на последиците од екстремните временски услови.
Б. Јордановска
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
