Конститутивната седница на Народното собрание на Србија, одржана на 17 ноември, требаше да го означи почетокот на институционалната транзиција по историската победа на Студентската листа. Наместо тоа, првиот ден донесе долги паузи, процедурални спорови и 103-минутен говор на поранешниот претседател Александар Вучиќ, кој од позиција на опозициски пратеник повторно го зазеде централното место во политичката конфронтација.
Парламентот е формално конституиран, но изборот на претседател е одложен за 18 ноември. Потврдени се мандатите на сите 250 пратеници. Според конечните резултати на Републичката изборна комисија, Студентската листа располага со 140 мандати, коалицијата на Вучиќ со 103, а преостанатите седум им припаѓаат на пет малцински листи.
Говорот на Вучиќ и првиот судир околу правилата
За претседател на парламентот се предложени Александар Чупиќ, професор на Сообраќајниот факултет и кандидат на Студентската листа, и Стојан Раденовиќ, математичар и пратеник на СНС, кој како најстар пратеник претседава со седницата.
Вучиќ ја образложуваше кандидатурата на Раденовиќ цели 103 минути. Според N1, голем дел од говорот не се однесувал на кандидатот, туку на политичките противници и обвинувањата против новото мнозинство.
Шефот на пратеничката група на Студентската листа, социологот Јово Бакиќ, реагираше дека Вучиќ зборувал само две и пол минути за точката на дневниот ред. Тој го обвини Раденовиќ дека не го спроведува Деловникот и дека, како кандидат за претседател, се наоѓа во судир на интереси додека претседава со расправата.
Раденовиќ го оправдуваше својот пристап со посебното политичко значење на Вучиќ. Претходно, седницата беше прекинувана со повеќечасовни паузи, што предизвика критики за новото мнозинство.
Претседател на парламентот – и привремен шеф на државата
Изборот на собраниски претседател има многу поголемо значење од распределбата на парламентарните функции.
По оставката на Вучиќ на 27 септември, претседателските овластувања ги извршуваше Ана Брнабиќ како претседателка на претходниот парламентарен состав. Со конституирањето на новото Собрание престана нејзиниот парламентарен мандат.
Според анализата на независната набљудувачка организација CRTA, до изборот на нов претседател на Собранието нема формално определен вршител на должноста претседател на Републиката. Ова создава привремен институционален вакуум во чувствителен политички момент.
Претседателските избори мора да бидат распишани најдоцна до 27 ноември, а одржани до 27 декември 2026 година. Новата влада, пак, мора да биде избрана најдоцна до 15 февруари 2027 година.
Нови пратеници, стари политички практики
Новиот парламент има уште една историска особеност: 190 од 250 пратеници првпат добиваат парламентарен мандат, меѓу нив сите 140 претставници на Студентската листа.
Новото мнозинство го предводат личности од академската заедница, правото, медицината и граѓанското општество. Меѓу нив се Илија Срдановиќ, Дејан Шошкиќ, Марио Рељановиќ и Александра Штимац, заменичка на Бакиќ во пратеничката група.
Нивното политичко неискуство не мора да претставува слабост, но административниот и институционалниот апарат наследен од претходната власт ќе бара познавање на процедурите, дисциплина и политичка координација. Дополнителен проблем е положбата на малцинските партии. Нивните седум пратеници засега немаат сопствена пратеничка група, бидејќи Деловникот бара најмалку пет членови за нејзино формирање.
Политички конфликти и надворешни влијанија
Пред Собранието, пратеничката на СНС Лидија Вукиќевиќ беше полиена со јогурт. Инцидентот го осудија и студенти од Медицинскиот факултет во Белград. Вучиќ го искористи случајот за остри обвинувања против своите политички противници. Според српското МВР, обвинителството не утврдило елементи на кривично дело што се гони по службена должност.
Во меѓувреме, руската Надворешна разузнавачка служба (СВР) не остана мирна – објави соопштение со кое ја обвини Европската Унија дека подготвува операции за влијание врз новата српска власт. Москва тврди дека Студентската листа одбива санкции против Русија и компромиси околу Косово.
За овие тврдења не беа понудени независно проверливи докази. Нивното објавување токму на денот на конституирањето покажува дека српската политичка транзиција веќе е таргет на руска информациска операција.
Д. М.












