Доколку некој ги следеше изјавите на Владимир Путин на самитот Брикс во Јоханесбург оваа недела, лесно можеше да биде измамен и да помисли дека Западот ќе биде заменет со нов, моќен трговски блок на економски сили што ќе ја предизвикува доминацијата на западните демократии.
Во паралелниот универзум во кој живее рускиот лидер, петте основачки членки на БРИКС – Бразил, Русија, Индија, Кина и Јужна Африка – се на пат да преземат радикална ревизија на глобалниот систем, заменувајќи ги уморните повоени институции како што се НАТО и ОН со нов пристап кој ги одразува желбите на „глобалното мнозинство“, пишува Кон Кафлин, уредник за одбранбени прашања и надворешни работи во Телеграф.
Врз основа на принципите на „еднаквост, взаемна поддршка, почитување меѓусебните интереси“, Путин верува дека „стратешкиот курс на нашето здружение ориентиран кон иднината“ е да создаде алтернативна глобална структура која подобро ги исполнува „аспирациите на главниот дел од светска заедница“.
Концептот на „храбриот нов свет“ на Путин, каде што таканаречените економии во развој можат да претстават остварлива алтернатива на доминацијата на либералната западна демократија и американскиот долар, постои уште од создавањето на форумот пред 15 години, дури и ако неговата реална цел е зајакнување на обидот на Кина за глобална доминација.
Аргументот на рускиот лидер, згора на тоа, би можел да има поголем кредибилитет доколку тој не бил спречен да присуствува на самитот поради страв дека ќе биде уапсен за извршување воени злосторства во Украина.
Кремљ може да го отфрли налогот за апсење издаден од Меѓународниот кривичен суд против Путин минатиот март како срамен, но тоа сепак не е добар приказ за некој што тврди дека сака да го промени светот на подобро, стои обвинет за незаконско пренесување деца. Ниту, пак, изгледа добро неистомислениците да бидат осудувани на драконски казни на монтирани процеси, како Навални, а уште помалку кога противниците, како Евгениј Пригожин умираат во авионски несреќи, како што сугерираат извештаите.
Всушност, далеку од повторно потврдување на важноста на блокот БРИКС во светски рамки, придонесот на Путин послужи само да ја нагласи растечката ирелевантност на оваа шарена колекција на пропаднати (failed states) или во процес на пропаѓање држави, со забележителен исклучок на Индија.
И покрај сето држење на Путин на светската сцена, ниту кратковидиот руски претседател не може да избега од фактот дека неговата земја е на работ на економски колапс, со расипана вредност на рубљата. Предлогот да се принудат руските компании да купуваат рубли со странска заработувачка за да се поддржи падот на валутата на земјата, веројатно нема да има многу привлечност за оние кои бараат одржлива алтернатива на просперитетната пазарна економија на Западот.
Земјите од БРИКС – Бразил, Русија, Индија, Кина и Јужна Африка – претставуваат околу 40% од светското население и четвртина од глобалниот БДП. Лидерите на сите земји-членки освен Владимир Путин присуствуваа лично, бидејќи тој во моментов се соочува со налог за апсење за воени злосторства издаден од меѓународниот кривичен суд.
На самитот присуствуваа претставници на десетици други земји, бидејќи главните членки размислуваат за проширување на неговото членство.
Нo, постоечките несогласувања на Кина и Индија во врска со проширувањето на членството ќе ги обликува изгледите на земјите аспиранти за БРИКС, но и иднината на организацијата, пишува Атлантик консил. Според јужноафриканските власти, дваесет и две земји официјално поднеле барање за приклучување кон групата БРИКС, а сличен број земји го изразиле својот интерес. Иако ова го зголеми статусот на групата, исто така претставува тежок проблем за организацијата: приемот на премногу нови членови ризикува да ја разводне групата БРИКС, што ја прави неефективна доколку продолжи да работи на консензус. Кина и Русија сакаа брзо да ја прошират групата БРИКС за да го зајакнат своето влијание во важните земји во развој – од кои многумина ја гледаат организацијата како можност економски да се приближат до Кина.
Индија, од друга страна, е загрижена за губење на сопственото влијание доколку групата БРИКС прими премногу нови членови кои се тесно усогласени со кинеската агенда. На крајот на краиштата, Индија има упорно жесток граничен спор со Кина, како и ривалство со Пекинг за регионално влијание. Наспроти оваа позадина, Индија предложи да се разговара и да се договорат критериумите за членство – како точка на агендата на самитот во август – пред приемот на нови членки.
Некои членки, како Кина, се обидуваат да го изградат БРИКС како противтежа на западните блокови како Г7 или Г20, иако има поделеност во групата. Во вторникот, претседателот на Бразил, Луис Инасио Лула да Силва, рече дека целта на групата не е да се натпреварува со западните институции. Раководството на Индија, кое најчесто е во затегнати односи со Кина, исто така се двоуми околу зајакнувањето на Пекинг преку БРИКС, пренесува Гардијан.
Од друга страна, Кина, оригиналната движечка сила зад концептот на БРИКС, е уште една земја-членка чии падови на економските богатства ја прават дефинитивно неопремена да започне да му држи предавања на остатокот од светот за потребата од реформи.
Со оглед на тоа што земјата доживува слаб економски раст по пандемијата, нејзините комунистички владетели се соочуваат со колапсот на пазарот за недвижнини и потенцијално катастрофалниот пораст на невработеноста кај младите, со една проценка дека таа изнесува 50 проценти. Не е ни чудо што Си Џинпинг одлучи дека има подобри работи отколку да го одржи својот закажан говор на форумот Брикс.
Џинпинг, неочекувано го прескокна закажаниот говор на клучниот мултилатерален бизнис форум во Јужна Африка во вторникот. на само второто негово меѓународно патување оваа година, по посетата на Москва во март.
Според распоредот на самитот, Си се очекуваше да присуствува на форумот и да даде забелешки заедно со другите лидери во вторник. Но, наместо тоа, неговиот говор го прочита неговиот министер за трговија, Ванг Вентао.
Кинескиот претседател подоцна присуствуваше на вечерата на самитот, но не беше наведена причина за пропуштање на говорот. Се чинеше дека тоа беше одлука во последен момент, бидејќи написите на државните медиуми и објавите на социјалните мрежи од портпаролот на кинеското Министерство за надворешни работи беа објавени како тој самиот да ја доставил.
Некои кинески набљудувачи шпекулираа дали нешто „не е во ред“ или дали Си е привремено болен, но веројатно нема да се даде објаснување.
Бил Бишоп, автор на Синоцизам, популарен билтен за кинеските работи, истакна дека веќе имало долг период овој месец без никакви јавни настапи на Си, што изгледало „малку чудно“.
„Оваа одлука во последен момент да се прескокне бизнис форумот изгледа уште почудно. Така, во отсуство на какви било корисни информации од системот на НР Кина [Народна Република Кина] ќе се шират гласини“, рече тој.
Проектот „Кина глобален југ“ забележа дека ова е второ необјаснето отсуство на кинески функционер откако поранешниот министер за надворешни работи Чин Ганг – кој со месеци не беше виден во јавноста – исто така го пропушти минатомесечниот состанок на министрите за надворешни работи Брикс.
„Да се каже дека [отсуството на Си] е случајно, во најмала рака е потценување бидејќи кинеските лидери никогаш не пропуштаат многу кореографски настани како овој“, се вели во извештајот.
Што се однесува до Јужна Африка, домаќинот на самитот, ужасната неправилна администрација на економијата на земјата од страна на владејачката АНЦ значи дека нејзиниот главен приоритет е да ги запали светлата и да не ги подложи делегатите на непријатностите од редовните прекини на струја кои ги уништуваат животите на многумина. Јужноафриканци.
Потоа, тука е Бразил, некогаш поздравуван како идната економска сила на Латинска Америка, која моментално се бори против финансиската пропаст под тврдолевичарската администрација на претседателот Луис Инасио Лула да Силва. Можеби тука лежи причината за помекиот став на бразилскиот претседател кој не одобрува блокот да се натпреварува со западните институции.
Ако концептот на БРИКС сега изгледа со истечена важност од датумот на продажба, неговата единствена откупна карактеристика останува Индија, која го потврди својот статус на голема технолошка сила откако стана првата земја што слета вселенско летало на јужниот пол на Месечината, нешто што само нелколку денови предходно не и успеа на Русија.
Со Нарендра Моди, индискиот премиер, кој изјави дека достигнувањето „му припаѓа на целото човештво“, тајмингот, исто така, ги истакнува опаѓачките богатства на сопствените вселенски амбиции на Русија по катастрофата што се случи викендот, кога нејзиното вселенско летало Луна 25 се урна на површината на Месечината.
Додека предизвикот што БРИКС му го претставува на воспоставениот светски поредок се чини дека е предодреден на неуспех, Индија – која се чини дека ќе го ужива статусот на најбрзорастечката голема економија – е една од новите сили што заслужува сериозно внимание, дури и ако темпото на технолошки напредокот не секогаш се рефлектира во други области на развој. И покрај слетувањето на вселенско летало на Месечината, истражувањето за здравјето на семејството во најнаселената земја во светот покажа дека 19 отсто од индиските домаќинства сè уште не користат никаков тоалет.
Сепак, во време кога Њу Делхи сериозно го ревидира својот долгогодишен сојуз со Москва, кој датира од советската ера, Западот има единствена можност да создаде нов стратешки сојуз.
Вистинскиот противник на Индија е Кина, а не Западот, што го прави апсурдно нејзиното континуирано членство во Брикс. Многу е подобро да се привлечеме Индија во прегратката на Западот со тоа што ќе стане членка на, на пример, проширената Г8, глобално признато тело цврсто посветено на економскиот раст и демократските вредности.
Драган Мишев
