Пишува: Џабир Дерала
Кога пациентот е во критична состојба, а лекарите немаат план за долгорочно лекување, најлесно е да му се препише уште една доза седативи. Токму тоа го прави Владата со најновиот заем од 260 милиони евра од странски комерцијални банки, кој експресно, по скратена постапка, се турка низ собраниските процедури.
И лаик за економија може да види дека ова задолжување не е инвестиција во иднината, туку класично смирување на фискалната паника. Како и секој седатив, ќе ја замаскира болката на исклучително краток рок, но кога дејството ќе помине, симптомите на болеста ќе се вратат, само уште пожестоки.
Дејството на овој „седатив“ од 260 милиони евра ќе трае кратко. Фискалниот мир што ќе го купи владата со помош на парламентот, ќе трае некои три до четири месеци. Ако се трошат паметно – а нема – може да ги санираат последиците од беспарицата до шест месеци.
Еве зошто. Оваа сума, 260 милиони евра или околу 16 милијарди денари, е доволна само за да се покрие буџетската дупка во следниот квартал. Парите брзо ќе бидат „проголтани“ од тековните трошоци (плати, пензии и социјални трансфери) за време на летото и раната есен.
Притоа, како што ќе оценат економските аналитичари за ЦИВИЛ, овој заем служи само за да се премости ликвидноста до крајот на годинава и да се вратат некои стари долгови што пристигнуваат на наплата сега. Со други зборови, Владата купува сезонски мир и ништо повеќе. Ефектот на инјекцијата ќе исчезне уште пред да почне зимата, кога државата ќе мора да бара нова, уште поголема доза задолжување на финансиските пазари.
Економската реалност во земјава одамна ги покажува симптомите на хронична неликвидност. Трчањето по странски конзорциуми за сума што е дури и помала од првично бараните 300 милиони евра – да, бараа повеќе – покажува дека државната каса е празна.
Симптоматична е и брзината со која се носи оваа одлука. Зошто законот мора да се донесе „преку ноќ“, со скратена постапка, ако буџетот е стабилен како што тврди власта?
Одговорот е јасен – на системот итно му е потребна финансиска инјекција за да се одржи ликвидноста, да се покријат доспеаните стари долгови и да се закрпат тековните дупки. Прифаќањето на високи камати (6-месечен EURIBOR плус маржа од 2,10%) е само уште еден доказ дека пациентот нема луксуз да бира, туку ја прифаќа првата понудена доза, по која било цена.
Проблемот со седативите е што тие создаваат зависност, а реалните проблеми остануваат нерешени. Последиците од ова „смирување“ на економијата набрзо ќе пристигнат за наплата.
Овие 260 милиони евра нема да изградат фабрики, ниту ќе донесат нов технолошки развој што ќе генерира профит. Тие главно ќе отидат за социјален мир и рефинансирање. Кога парите ќе се потрошат, ќе остане само потежок и поскап долг за враќање. Со други зборови, ќе се разбудиме ненаспани, со тежок економски мамурлак.
Наместо буџетските средства да се трошат за капитални проекти – за подобро здравство, образование и патишта – во иднина сѐ поголем дел од колачот ќе оди за плаќање на каматите кон странските банки. Без изгледи за излез од надолната спирала, а за развој и да не говориме.
За да се вратат овие пари, државата во еден момент ќе мора да ги „стегне“ граѓаните и стопанството. Последица од ова задолжување лесно може да биде зголемување на даночните товари или воведување нови давачки, што дополнително ќе ја задуши домашната економија. Тоа што граѓанките и граѓаните можат да го очекуваат се само повисоки цени и нови даночни шокови.
Да се разбереме. Македонската економија не може до недоглед да се одржува во вештачка кома со скапи кредити. Овие 260 милиони евра ќе купат фискален мир за следните 3-4 месеци, но цената за тој краткотраен мир е превисока.
Парадоксот на нашето секојдневие совршено се отсликува во примитивниот политички фолклор. Додека и понатаму се маршира „само гордо“ со главата горе, реалните економски показатели незапирливо се движат назад и надолу.
Само гордо! Назад и надолу.
Текстот е личен став на авторот | ЦИВИЛ МЕДИА
