Соединетите Американски Држави се најголемиот извозник на воена опрема во светот. Но, кој купува?
До минатата недела, немаше јавно, системско евидентирање на продажбата на американско оружје. Нов збир на податоци од бриселскиот тинк-тенк „Бригел“ сега ја пополнува таа празнина, откривајќи нагло зголемување на европските купувања на американска воена технологија од 2020 година.
„Европските купувања достигнаа рекордно високо ниво од 76 милијарди долари во 2024 година, четири пати повеќе од европскиот просек од 2008 година“, изјави Хуан Мехино-Лопез, аналитичар во „Бригел“, за Кијив Индипендент..
По една деценија ниски купувања, Европа стана главен клиент на САД во последните пет години. Справувајќи се со променливите геополитички реалности, континентот нагло ги зголемува купувањата додека ја вооружува Украина, се вооружува и се стреми да изгради посамостојна одбранбена индустрија.
„Дел од приказната е дека европските земји треба да ѝ обезбедат на Украина повеќе американско оружје. Но, друг дел од приказната е дека претседателот Трамп сега сака европските влади да платат за целото (оружје за Украина)“, рече тој.
Податоците покажуваат трансфери на оружје преку програмата „Продажба на странска војска“ (FMS), во која странските влади купуваат воена опрема преку договори со владата на САД. Кога тоа ќе се случи, американската администрација му дава на Конгресот формално јавно известување за продажбата, што е она што Бројгел го следи.
Продажбата на FMS е главниот начин на кој САД пренесуваат оружје во странство, но тоа значи дека другите видови продажба или донации, како што е воената помош обезбедена во рамките на „Иницијативата за безбедносна помош на Украина“, не се вклучени во базата на податоци.
Претседателот Трамп ги прекина новите воени донации за Украина, објаснувајќи дел од зголемувањето на продажбата на FMS.
Поголемиот дел од неодамнешните европски трошоци се насочени кон американско оружје – од 2022 до 2024 година, 51% од воените трошоци на европските земји-членки на НАТО биле насочени кон FMS од САД, што е зголемување од 28% од 2019 до 2021 година, според податоците.
Само Полска учествува со 30% во европската побарувачка од 2022 до 2024 година, со купувања во износ од 55 милијарди долари, вклучувајќи авиони, системи за воздушна одбрана и борбени тенкови.
„Времето ќе покаже дали е мудра инвестиција“, рече Мехино-Лопез за купувањето американско оружје од страна на Полска.
Некои американски оружја се неспоредливи со европските производители. Претседателот Володимир Зеленски на прес-конференција во Брисел на 23 октомври истакна дека има малку алтернативи на американските системи „Патриот“, кои пресретнуваат балистички ракети и често се користат во руските напади врз енергетската инфраструктура на Украина.
Сепак, поединечни европски земји и ЕУ се стремат да го подобрат сопственото производство на оружје за да ја намалат зависноста од САД, кои под Трамп ја направија својата посветеност за заштита на Европа помалку јасна.
„Постојат ефекти на заклучување кога купувате американска опрема – мора да продолжите да купувате ракети, софтвер, радари и друга ИТ опрема со децении“, рече Мехино-Лопез.
Важна забелешка што треба да се напомене е дека збирот на податоци одразува само дали била планирана продажба – а не дали била склучена. На пример, швајцарските гласачи и политичари инсистираа да се откаже купувањето на авиони Ф-35 во 2020 година во вкупна вредност од 6 милијарди франци (7,5 милијарди долари) по споровите околу нивната цена и царините од 39% на Трамп за земјата, највисоки меѓу развиените земји.
М. Д,
