На меѓународната конференција „Одбрана на демократијата: Хоризонти на слободата“, Лина Кушч, прва секретарка на Националниот сојуз на новинари на Украина, се обрати на панелот „Вештачка интелигенција, дезинформации и пост-вистинскиот / пост-срамниот свет“. Кушч истакна дека, во услови на тековниот конфликт во Украина, порастот на содржини генерирани од ВИ и влијанието на големите технолошки платформи го преобликуваат начинот на кој се шири информацијата:
Приклучувањето кон вас беше предизвик за мене, бидејќи моментално се наоѓам во Киев, Украина, и се соочуваме со сериозни прекини во снабдувањето со електрична енергија. На пример, денес имам само три часа струја во текот на денот и неколку часа во текот на ноќта. Затоа, поврзувањето на оваа конференција и одржувањето стабилна врска беше тешко.
Во врска со ВИ, дезинформациите и влијанието на големите технолошки платформи: видовме дека, иако социјалните мрежи беа главниот канал за ширење дезинформации во последните неколку години, генеративните модели на ВИ, како GPT, сега се приклучија на тој процес. Социјалните мрежи, зајакнати со содржини генерирани од ВИ, ги оставаат обичните луѓе во виртуелните простори со речиси никаков излез од нивното штетно влијание.
Како се манифестира ова? Еден пример е ширењето на руските наративи во украинскиот сегмент на социјалните мрежи. Тоа вклучува претерување на успесите на руската армија и негирање на руските воени злосторства. ВИ може да користи демократски алатки и пристапи за ширење информации, па дури и да создава повеќе верзии на настаните, вклучително и апсолутни невистини за руските воени злосторства. Ова беше видливо во случаи како MH17 и продолжува и денес. Целта често е овие екстремни наративи да станат тема на јавна дебата.
Порано оваа година, на пример, таканаречениот мировен договор стана тема на дискусија. Наместо фокус на вистинскиот проблем — руската агресија — дебатите се префрлија на условите на договорот: кои украински територии треба да се „отстапат“ или да се признаат како руски. Фундаменталните прашања, како правдата за жртвите и одговорноста на агресорот, често се игнорираат. За Украинците, правдата е суштинска; не смее да има договор без одговорност за преживеаните и жртвите.
Во исто време, големите технолошки платформи стануваат еден вид владејачка класа во информатичкото општество. Новинарите можеби веруваат дека можат слободно да изберат што да пишуваат и објавуваат, но искуството на украинските медиуми покажува поинаку. Многу медиуми се соочија со блокирање и ограничувања на содржината, што претставува дигитална цензура.
На пример, новинар од „Непрои Џон“ во Украина имаше YouTube канал со 700.000 претплатници посветен на фудбал. По 2022 година, тој го смени фокусот кон војната и политиката. YouTube го стави каналот во „сенковита забрана“, со што гледаноста падна од стотици илјади на само стотици прегледи по видео. Многу украински медиуми се соочуваат со слични проблеми. Платформите не одлучуваат само што ќе комуницираме, туку и кои зборови и илустрации смееме да ги користиме. Дури и високи личности, како претседателот на Украинскиот сојуз на новинари, биле блокирани поради објавување содржини за повредени новинари, без можност за жалба со недели.
Украинските научници и експерти го гледаат овој феномен како систематска алатка за создавање паралелна реалност. На окупираните територии, Русија се обидува да индоктринира ученици и деца, ширејќи пропаганда преку повеќе платформи со цел создавање лојални граѓани. Истражувањата покажуваат дека Telegram станал примарна почетна точка за руските дезинформации, иако се користат и други платформи.
Што можат да направат новинарите и украинските граѓани? Прво, потребни се домашни организации за проверка на факти и развивање вештини за проверка на факти кај новинарите. Во Украина се организираат национални тестови за проверка на факти секоја година од страна на Министерството за култура, со над 200.000 учесници. Второ, потребна е меѓународна соработка меѓу новинари и активисти од граѓанското општество за разоткривање на руските мрежи за лажни вести и пропаганда, вклучително и содржини генерирани од ВИ модели.
Овие мрежи шират дезинформации низ земјите, поткопувајќи ја довербата во властите, европските институции и европските вредности. Одбраната на овие вредности треба да биде наша секојдневна мисија преку заеднички напори.
Ви благодарам за разбирањето на ситуацијата, за вашата солидарност и со нетрпение очекувам идна соработка.
