Толку за „силата на личноста“ на Доналд Трамп што го принуди рускиот претседател Владимир Путин да докаже дека сака да ја заврши војната во Украина. Возбудениот телефонски разговор на претседателот со неговиот руски колега во понеделникот најмногу послужи да се истакне колку далеку може да отиде таквиот пробив.
И што е поважно, гледајќи напред, тој покрена нови прашања за тоа колку Трамп навистина сака да биде вклучен и ги прошири трансатлантските поделби за завршување на војната, пишува Стивен Колинс во нализата на Си-ен-ен.
Украина и нејзините европски партнери инсистираат на 30-дневен прекин на огнот за да се овозможи време за започнување разговори за траен мировен договор. Москва одбива, инсистирајќи на разговори сега за конечен договор. Бидејќи овој процес може да трае со месеци, изгледа како измама за да се дозволи Русија да продолжи со своите офанзиви во кои се убиваат невини цивили.
Најавувајќи по разговорот со Путин дека Украина и Русија сега ќе водат разговори „како што само тие можат“ за прекин на огнот и на крајот за крај на војната додека борбите беснеат, Трамп застана на страната на својот пријател во Кремљ.
Трамп, исто така, додаде нова двосмисленост на сè понемоќните мировни напори во понеделникот. Тој не направи ништо за да го смири претходниот предлог на потпретседателот Џ.Д. Венс дека САД можеби едноставно ќе си ги измијат рацете ако нема напредок.
„Ви велам, големи егоа се вклучени, но мислам дека нешто ќе се случи. И ако не се случи, јас само се повлекувам и тие ќе мора да продолжат“, им рече претседателот на новинарите во Овалната соба по повикот.
Заканата за повлекување е класичен гамбит на склучување договори. Но, со оглед на екстремниот скептицизам на администрацијата за помагање на Украина, ова можеби не е блеф.
Трамп, исто така, остави впечаток дека САД ќе играат помалку директна улога додека Русија и Украина разговараат. Тој лансираше нејасен пробен балон дека Ватикан и новиот американски папа Лео би можеле да се вклучат. Повеќето набљудувачи веруваат дека нема да има мир освен ако Америка не употреби максимална моќ.
„Ми се чини дека претседателот можеби воопшто не се обиде да изврши притисок врз Путин. Добро е што имаа двочасовен разговор, но што имаме од тоа?“ праша Бет Санер, поранешна заменик-директорка на националното разузнавање.
„Путин продолжува со многу максималистички барања… договор за разговор за рамка за разговор за иден мировен договор и евентуално прекин на огнот што би дошол по договорите за многу работи“, изјави Санер за Борис Санчез од Си-Ен-Ен.
„Ова е повик за кој мислам дека е навистина тешко да се види на друг начин освен што Путин се чинеше дека го доби токму она што го сакаше.“
Русија се чини многу задоволна од повикот
Како и секогаш, имаше мистерија околу целосниот обем на разговорот на Трамп со Путин, кон кого тој честопати покажуваше голема почит.
Надворешните лица знаат само она што Кремљ и Белата куќа сакаат да го знаат за тоа како поминал. Но, руските претставници понудија неколку привлечни навестувања за атмосферата на повикот.
„Ќе ви кажам дека разговорите со такво траење се ретки кога двајцата претседатели… ниту еден од нив не сакаше да го заврши разговорот и да ја спушти слушалката“, рече во понеделникот претседателскиот помошник на Кремљ, Јуриј Ушаков, во коментари што малку ќе направат за да ја спречат загриженоста кај критичарите на Трамп дека тој е лесен избор за Путин.
Пред да се случи, повикот од понеделник изгледаше како да може да означи пресвртна точка во досега неуспешните напори на САД за ставање крај на војната. На крајот на краиштата, Трамп изјави за Фокс њуз во интервју за време на неговата турнеја на Блискиот Исток минатата недела дека е „време за Турција“, зголемувајќи ги очекувањата дека ќе биде строг со Путин.
А во неделата, претставникот на претседателот, Стив Виткоф, изјави за АБЦ њуз дека „претседателот има сила на личност која е неспоредлива“и додаде:
„Тој мора да се јави по телефон со претседателот Путин, а тоа ќе расчисти дел од застојот и ќе нè однесе до местото каде што треба да стигнеме. И мислам дека тоа ќе биде многу успешен повик“.
Но, Трамп нема да ја искористи предноста што ја имаат САД – на пример, би можеле да ги заострат санкциите против Русија или да испратат повеќе оружје и муниција во Украина.
На прашањето на новинарите во Овалната соба зошто не би вовел нови санкции, Трамп одговори:
„Затоа што мислам дека постои шанса да се постигне нешто, а ако го направите тоа, би можеле да ја направите и многу полоша“. Тој предупреди: „Но, може да дојде време кога тоа ќе се случи“.
Сепак, без рок или повеќе специфичност, заканата на Трамп доаѓа без сила. Изгледа како линија дизајнирана да го намали притисокот врз себе, а не да го привлече вниманието на Путин.
Трамп, исто така, ги повтори своите поплаки за цената на војната во Украина, јасно ставајќи до знаење дека нема да ја имитира воената помош испратена до Кијив од администрацијата на Бајден, без која напорите за одбивање на руските сили ќе бидат строго ограничени.
„Дадовме огромна сума… Тоа е само штета“, рече претседателот.
Зеленски, учтиво, го побива ставот на Трамп
Украинскиот претседател Володимир Зеленски напиша на X по разговорите дека разговарал со Трамп двапати во понеделник – еднаш пред разговорот на американскиот лидер со Путин, а потоа и на заеднички брифинг со европските лидери, вклучувајќи го францускиот претседател Емануел Макрон и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.
Со оглед на стратешката неопходност Зеленски да избегне нови превирања со претседателот по нивниот расправија во Овалната соба во февруари, тој играше дипломатски. Но, во долга изјава на X, Зеленски ја поби формулата на Трамп. Тој повика на построги санкции кон Русија ако не е подготвена да престане да убива Украинци. Тој предложи директни преговори со Русија во Ватикан, во Турција или во Швајцарија, но рече дека тие мора да вклучуваат европски и американски претставници. И предупреди:
„Клучно е за сите нас САД да не се дистанцираат од разговорите и потрагата по мир, бидејќи единствениот што има корист од тоа е Путин.“
„Ова е дефинирачки момент. Светот сега може да види дали неговите лидери се навистина способни да обезбедат прекин на огнот и да постигнат вистински, траен мир“, напиша Зеленски, во коментар што може да се прочита по номинална вредност или како критика на напорите на Трамп.
Трамп често вели дека сака да го посвети својот втор мандат на мировништво. И ако е искрен, би можел да го остави светот во подобра форма.
„Целиот мој живот е како договори – една голема работа“, рече Трамп во понеделник.
Но, неговите напори досега се неуспешни. Ако ништо друго, борбите во Украина и Газа се интензивираа откако тој ја презеде функцијата. Трамп минатата недела прогласи значајна хуманитарна победа со обезбедување на ослободувањето на последниот жив американски заложник во Газа со согласување на индиректни разговори со Хамас што го заобиколија Израел.
Но, намалениот интерес на Трамп да ја заврши војната започната по нападите на 7 октомври 2023 година доведе до вакуум. Сега израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху отвори нова офанзива насочена кон контрола на целата енклава, каде што десетици илјади Палестинци гладуваат. Нивната тешка состојба е лош знак за Украина ако Вашингтон го изгуби и интересот таму.
На друго место, претседателот ја презеде заслугата за прекинувањето на застрашувачката ескалација меѓу Индија и Пакистан околу Кашмир овој месец. Но, Индија – и покрај нејзините блиски врски со Белата куќа – ги оспори тврдењата дека интервенцијата на САД била одлучувачка.
Ваквите конфликти се создаваат од децении историски и националистички поплаки. И секој може да биде егзистенцијален за засегнатите лидери. Затоа, не е изненадувачки што вклучените не се поместуваат од напорите на Трамп, кои се површни во споредба со стандардите на историскиот мир што американските мировни походи ги спроведуваат на места како Блискиот Исток и поранешна Југославија. Ваквите војни се одвиваат со генерациски часовници. Распоредот на Трамп е со денови и недели.
Путин и Трамп се „прислушкуваат“
„Верувам дека Путин сака да го направи тоа… ако мислев дека претседателот Путин не сака да заврши со ова, немаше ни да зборувам за тоа“, рече Трамп во Овалната соба.
Но, потешко е од кога било да се биде оптимист дека рускиот лидер навистина сака наскоро да ја заврши војната.
Секако, конфликтот беше разорен за руската економија и уби десетици илјади млади Руси. Но, во своето соопштение, Русија рече дека Путин нагласил дека за да заврши војната, мора да се решат нејзините „коренски причини“. Ова вклучува лажни тврдења дека Украина треба да биде „денацистичка“ (со други зборови, дека Зеленски и демократското владеење мора да бидат соборени) и дека мора да се воведат строги ограничувања врз суверенитетот, политичкиот систем и правото на земјата да одлучува за сопствената судбина.
Секако, Путин сака мир, но само под услови што би било невозможно Украина да ги прифати, а да остане независна нација.
Пред неколку недели, Трамп ја повика Русија да престане да напаѓа цивили и гласно се запраша дали Путин „ме прислушкува“. Со тоа што ѝ го дадоа на Русија она што го сакаше во понеделник, фер е да се прашаме дали Трамп е помалку прислушкуван отколку што прислушкува.
Подготви: Д. Мишев
