Предлогот минималната плата да се зголеми на 600 евра повторно не доби поддршка од владејачкото мнозинство. Работниците остануваат со минималец од околу 26.000 денари, додека трошоците за живот продолжуваат да растат.
Предлогот за зголемување на минималната плата на 36.960 денари, односно 600 евра, повторно се најде во собраниска процедура на 7 октомври 2026 година, но наместо конкретно зголемување на примањата, работниците добија уште едно политичко надмудрување.
СДСМ тврди дека минималната плата од 26.000 денари не е доволна за покривање на основните животни трошоци и предлага државата да им помогне на работодавачите преку субвенционирање на придонесите за зголемениот дел од платата.
Од власта, пак, нема отворено противење на идејата за повисоки плати. Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека е за зголемување на минималната плата, но смета дека тоа треба да биде резултат на договор меѓу работниците и работодавачите, односно на социјален дијалог.
Но, додека политичарите разговараат дали, кога и колку треба да расте минималецот, трошоците за живот не чекаат.
Според ССМ, синдикалната минимална кошница во септември достигна 69.432 денари, што е за 4.355 денари повеќе од истиот месец лани. За две години, вредноста на кошницата е зголемена за 8.126 денари. Само за храна и пијалаци во септември биле потребни 25.259 денари.
Тука се отвора и најважното прашање, може ли човек да живее достоинствено со плата која е далеку под трошоците потребни за основен живот на едно семејство?
Законската методологија предвидува усогласување на минималната плата според растот на просечната плата и трошоците на живот. Но, опозицијата бара и вонредно зголемување, со аргумент дека во услови на поскапувања само механичкото следење на формулата не е доволно. Во целата приказна, 600 евра се претвораат во политичка бројка. За едни – реална потреба. За други – прашање што треба да се реши низ социјален дијалог.
А за работникот?
За него тоа не е политичка формула, туку кирија, струја, храна, лекови, превоз и сметки што пристигнуваат секој месец. Минималната плата може да биде предмет на политички договор. Но, минималните трошоци за живот не се договараат со никого. Тие секој ден растат.
Од 10.080 до 26.046 денари – десет години раст на минималецот
Денешниот минималец не е истиот минималец од пред десет години. Во 2016 година, минималната нето-плата изнесувала 10.080 денари. Денес, во 2026 година, таа е 26.046 денари. Во меѓувреме, минималната плата се зголемувала во повеќе наврати:
| Година/период | Минимална нето-плата |
|---|---|
| 2016 | 10.080 денари |
| 2017 | 12.000 денари |
| 2018 | 12.165 денари |
| 2019 | 12.507 денари |
| декември 2019 | 14.500 денари |
| 2020 | 14.934 денари |
| 2021 | 15.194 денари |
| 2022 | 18.000 денари |
| 2023 | 20.175 денари |
| 2024 | 22.567 денари |
| 2025 | 24.379 денари |
| 2026 | 26.046 денари |
За една деценија минималната плата пораснала за 15.966 денари, односно за околу 158 проценти.
Особено значајни се зголемувањата во 2017 и 2022 година. Анализата на Меѓународната организација на трудот за реформата од 2017 година покажала позитивни ефекти врз најниско платените работници и намалување на нееднаквоста, без утврден негативен ефект врз вработеноста во тогашниот период.
Од 2022 година е воспоставен и нов механизам за усогласување на минималната плата – 50 проценти од растот на просечната плата и 50 проценти од растот на трошоците на живот, со дополнителен услов минималната плата да не биде под 57 проценти од просечната нето-плата.
Но, сега на маса е нешто друго – барање за 36.960 денари, односно околу 600 евра. Тоа би значело зголемување од сегашните 26.046 денари за 10.914 денари, или околу 42 проценти.
Што би добил работникот?
Економски гледано, повисокиот минималец има неколку потенцијални позитивни ефекти. Пред сè, поголема куповна моќ. Работникот со најниска плата би имал повеќе средства за храна, домување, транспорт, сметки и други основни потреби.
Повисоката минимална плата може да придонесе и за намалување на нееднаквоста и работничката сиромаштија. Поголемиот приход кај нископлатените работници најчесто значи и поголема потрошувачка, бидејќи дополнителните средства во голема мера се трошат на секојдневни потреби. Тоа може да ја зголеми домашната побарувачка.
Постои и таканаречениот ефект на прелевање. Ако минималецот се зголеми, притисок за зголемување на платите може да се појави и кај работниците кои се малку над минималната плата. Тоа, пак, отвора уште едно прашање, ако се зголемува минималната плата, дали економијата истовремено создава доволно поголема продуктивност за да го поддржи тој раст?
А каде се ризиците?
Повисоката минимална плата не е само повисок приход за работникот. Таа е и повисок трошок за работодавачот. Кај компаниите со ниски маржи, особено малите и микро претпријатија, наглото зголемување може да создаде сериозен финансиски притисок.
Работодавачите може да се обидат дел од дополнителниот трошок да го надоместат преку повисоки цени, намалување на други трошоци, помалку нови вработувања, намалување на работните часови или помала профитна маржа. Во одредени случаи, особено кај најранливите бизниси, може да се појави и ризик од затворање работни места или преминување дел од економската активност во неформалната сфера.
Но, важно е да се нагласи дека не постои правило дека секое зголемување на минималната плата автоматски значи поголема невработеност.
Искуството од Северна Македонија е важно. Анализата на МОТ за зголемувањето во 2017 година не утврди негативен ефект врз вработеноста или зголемување на неформалноста, додека најде позитивни ефекти врз најниско платените работници и намалување на нееднаквоста.
Затоа вистинската дилема не е само „за или против повисок минималец“. Прашањето е колку, кога и со какви мерки.
600 евра – бројка или животен стандард?
Зголемувањето на минималната плата на 36.960 денари би било значаен скок. За работникот, тоа би значело над 10.000 денари повеќе месечно. За работодавачот, пак, тоа значи дополнителен трошок кој не може да се игнорира.
Токму затоа економската политика мора да го бара балансот меѓу овие две реалности. Од една страна е работникот кој сака плата со која може да живее. Од друга е компанијата која мора да има доволно приходи за да ја исплати таа плата и да ги задржи работните места. А над сите нив стои третата реалност – цените.
Бидејќи ако платата расте, а истовремено растат и цените, дел од ефектот од повисокиот минималец може повторно да исчезне. Затоа прашањето за минималната плата не треба да се сведува само на партиска пресметка.
Минималната плата може да биде предмет на политички договор. Но, минималните трошоци за живот не се договараат со никого. Тие пристигнуваат секој месец – во форма на кирија, струја, храна, превоз, лекови и сметки.
Д. Муратов
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
