Тензиите на Блискиот Исток дополнително ескалираат откако поранешниот американски претседател Доналд Трамп упати директна закана до Иран, најавувајќи можни напади врз клучни енергетски капацитети доколку Техеран не го отвори Ормускиот теснец.
Минатата недела, по нападот на Израел врз гасното поле South Pars – еден од најголемите енергетски извори во светот – цените на нафтата нагло пораснаа. Првичната реакција на Трамп беше дистанцирање, тврдејќи дека „не знаел ништо“ за операцијата, пишува Њујорк Тајмс.
Подоцна, сепак, ја промени изјавата, нагласувајќи дека го предупредил израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху да не презема таков чекор.
Но веќе за време на викендот, реториката драматично се заостри. Во објава на социјалните мрежи, Трамп се закани дека ќе ги „збрише“ иранските електрани доколку земјата не дозволи слободен проток низ Ормуски теснец во рок од 48 часа. Иран предупреди на можни одмазднички напади врз енергетската инфраструктура во регионот.
Различни цели: Вашингтон наспроти Тел Авив
Иако на почетокот изгледаше дека САД и Израел имаат усогласена стратегија, разликите брзо излегоа на површина.
И Трамп и Нетанјаху првично зборуваа за можност од промена на режимот во Иран и уништување на неговата нуклеарна програма. Но, само неколку дена подоцна, Трамп ја ублажи таа реторика.
Според анализите, неговата цел е повеќе „контролирана трансформација“ – односно задржување на системот, но со попослушно раководство кое би прифатило нов нуклеарен договор.
За разлика од него, Нетанјаху останува цврст во ставот дека актуелниот ирански режим претставува егзистенцијална закана за Израел и дека негово целосно слабеење – па дури и колапс – е прифатлива опција.
Енергетските цели како стратегија на притисок
Израелските напади врз енергетски капацитети и таргетирани ликвидации на ирански функционери, според аналитичарите, имаат за цел да го ослабат режимот до точка на можен „државен колапс“.
Сепак, ваквиот пристап носи ризици. Наместо да го ослабат режимот, ваквите акции може да ја зацврстат решеноста на иранското раководство.
Дополнително, нападите врз нафтената и гасната инфраструктура веќе предизвикаа сериозни потреси на глобалните пазари и раст на цените на енергенсите, објави Њујорк Тајмс.
Промена на курсот?
Најновата закана на Трамп отвора прашање дали Вашингтон се приближува кон поагресивниот пристап на Израел. Досега, американската стратегија беше повнимателна, со оглед на пошироките глобални последици – вклучително и влијанието врз сојузниците во Персискиот Залив, како и внатрешнополитичкиот притисок поради растот на цените на горивата.
Но, по неколкунеделните тензии околу Ормускиот теснец – клучна артерија за светската трговија со нафта – ситуацијата се менува. Ако Иран продолжи да го користи теснецот како средство за притисок, постои можност САД да ја заострат својата позиција и да преминат кон поофанзивна стратегија.
Иако останува нејасно дали Трамп навистина ќе ги реализира заканите, неговите контрадикторни изјави – од повици за деескалација до отворени закани за уништување – ја зголемуваат неизвесноста.
Како што оценуваат дипломатски извори на Њујорк Тајмс, постои растечко чувство дека пораките на Нетанјаху за потребата од промена на режимот во Техеран сè повеќе наоѓаат одек во Вашингтон.
Доколку таа линија преовлада, конфликтот би можел да влезе во уште поопасна фаза – со сериозни последици не само за регионот, туку и за глобалната економија.
Подготви: Б. Ј.
