Радев вели дека ќе го „преврти корумпираниот модел“ на етаблираните партии, но со кого тогаш би коалицирал? Неговите проруски ставови за време на неговото претседателствување се секако проблем. Дали победата на Радев значително ќе ја промени внатрешната и надворешната политика на земјата и какви би биле импликациите за ЕУ?
Пишува: Љубомир Костовски
Додека Бугарите се подготвуваат да излезат на гласачките места на 19 април, осми пат за пет години, земјата е во сериозна криза. Земјата е исправена пред прашањето дали гласачите ќе можат да ја прекинат политичката нестабилност или исходот ќе ја продлабочи кризата. Инаку, Бугарија се упатува кон гласачките места по осми пат за пет години овој викенд.
На ова им претходеа масовни протести предводени од Генерацијата Z, корупциски скандали и растечка недоверба на јавноста, владата се урна минатиот декември, продлабочувајќи ја политичката нестабилност и парализа во земјата. Оваа политичка ситуација, заедно со зголемувањето на цените, фактот дека Бугарија ѝ се приклучи на еврозоната на почетокот на годината и растечката геополитичка тензија низ целиот континент и пошироко, изборите во недела се очекува да бидат клучни, не само за Бугарија, туку и за Европа како целина – вели Лавинија Питу во политичката репортажа објавена во Дојче Веле.
Таа забележува дека без разлика дали е на аеродромот во бугарската престолнина Софија или по патиштата што ги поврзуваат градовите низ целата земја, билбордите и транспарентите за Румен Радев и неговата новоформирана партија „Прогресивна Бугарија“ доминираат во визуелниот пејзаж низ целата земја. Таа не одбегнува да забележи дека додека другите партии традиционално прикажуваат поголема екипа членови во својот предизборен материјал, пораките на „Прогресивна Бугарија“ се врти целосно околу нејзиниот лидер.
Поранешен воен пилот, обожавател на унгарскиот премиер во заминување Виктор Орбан и противник на усвојувањето на еврото од страна на Бугарија, Радев беше избран за претседател двапати. Додека беше претседател, тој често ги критикуваше партиите во последователните коалициски влади и уживаше висок рејтинг на одобрување.
ПРЕДВРЕМЕНИ ИЗБОРИ – СТРАВ ОД ИНФЛАЦИЈА
Ова се избори со висок ризик, а борбата против корупцијата и инфлацијата се во срцето на кампањата.
Досега, трката беше доминирана од одлуката на поранешниот претседател Румен Радев во јануари да се повлече пред крајот на својот мандат и да се кандидира за парламентот. „Нашата цел е јасна: да ја срушиме олигархијата. Да ја вратиме нашата земја, за да нема сиромашни луѓе во европска Бугарија“, изјави тој на почетокот од својата кампања.
Со оглед на тоа што Радев води на анкетите, неговото ветување дека ќе го „преврти корумпираниот модел“ на етаблираните партии, неговите проруски ставови за време на неговото претседателствување и недостатокот на јасни политички партнери покренуваат прашања дали победата на Радев значително ќе ја промени внатрешната и надворешната политика на земјата и какви би биле импликациите за ЕУ.
Патувајќи низ земјата во пресрет на изборите во недела, Питу разговараше со гласачите за кандидатите. Мислењата за Радев беа претежно позитивни, а многумина го нарекуваа „последна надеж на земјата“ во услови на политичка нестабилност во последните пет години.
Во фрагментиран политички пејзаж без јасно мнозинство на повидок, смета таа, партиите се фокусираат на она што го сметаат за свои минати успеси, како што се целосната интеграција на Бугарија во ЕУ (ГЕРБ) и судските реформи и борбата против корупцијата (ПП-ДБ).
Сепак, овие „адути“ се во остра спротивност со секојдневните грижи на бугарските граѓани.
Податоците од анкетата спроведена од Алфа Рисрч за Бугарското национално радио покажуваат дека Бугарите се плашат од растечката инфлација повеќе од сè друго. Земјата го усвои еврото на 1 јануари, а цените на енергијата растат поради војната на Блискиот Исток.
„Стравот од инфлација не се појавил во анкетите од кризата со хиперинфлација од 1997 година – дури ни за време на последиците од финансиската криза во 2008 година“, изјави Боријана Димитрова за ДВ, управувачки партнер во агенцијата за анкети „Алфа Рисрч“ со седиште во Софија. Таа додава дека борбата против корупцијата е второ најитно прашање за гласачите.
Радев го направи ова последново прашање камен-темелник на неговата кампања.
НАМЕРНАТА ДВОСМИСЛЕНОСТ НА РАДЕВ
„Електоратот на Радев е поделен речиси подеднакво“, вели Даниел Смилов, политиколог и вонреден професор на Софискиот универзитет „Свети Климент Охридски“.
„Од едната страна се оние кои се проруски; од другата се оние кои се загрижени за корупцијата“. Поради оваа причина, Радев избегнува да биде премногу експлицитен во своите пораки. Во спротивно, Смилов изјави за ДВ, „тој ризикува да антагонизира една од двете спротивставени групи“ и како резултат на тоа да ја изгуби нивната поддршка. Каква еквилибристика, можеме да додадеме!
Според Димитрова, повеќето од поддржувачите на Радев имаат јасна проруска преференција и се извлечени и од крајната десница и од неколку конзервативни и левичарски партии кои губат поддршка.
На пример, Радев има поддршка од многу луѓе кои претходно гласаа за Бугарската социјалистичка партија (БСП), наследник на комунистичката партија која владееше со земјата 45 години и партијата што ја поддржа неговата прва претседателска кандидатура во 2016 година. Денес, БСП ризикува да не го помине прагот за влез во парламентот.
Објективно, Радев отсекогаш бил отворен за своите проруски ставови. Сепак, неговото одбивање да го нарече Путин агресор во војната во Украина додека беше бугарски претседател предизвика голема реакција.
Иако Радев никогаш не се залагал за излез на Бугарија од ЕУ, неговите ставови честопати се совпаѓаат со оние на Виктор Орбан во Унгарија и Роберт Фицо во Словачка. Радев се спротивстави на поддршката за Украина и изјавуваше дека санкциите против Русија се неефикасни.
По поразот на Виктор Орбан на унгарските избори на 12 април, „Политико“ неодамна го нарече Радев џокер-карта во своето рангирање на политичари кои веројатно ќе станат следната главна пречка во ЕУ – доколку стане премиер.
„Не е јасно дали Прогресивна Бугарија и Радев значат ‘прогресивност’ во американската, левичарска смисла или во смислата што ја користи лидерот на Србија, Александар Вучиќ“, рече Смилов, алудирајќи на конзервативната Српска напредна странка.
Одговорот на тоа прашање веројатно ќе лежи во партнерствата што Прогресивна Бугарија е подготвена да ги формира на национално ниво. Досега, членовите на партијата изјавија дека се отворени за формирање сојузи околу заеднички политики, како што е „нулта толеранција на корупција“, отворајќи ја вратата за потенцијално партнерство со проевропската ПП-ДБ (Продолжуваме со промените – Демократска Бугарија).
На мое изненадување, оваа приказна за ваков шокантен сојуз се врти последните недели во бугарските медиуми.
Сепак, дивергенцијата на двете партии во надворешната политика може да се покаже како значајна пречка за формирање стабилна влада, особено затоа што обете ја исклучија секоја коалиција во која ќе бидат вклучени ГЕРБ и ДПС. Другите партии, исто така, одбиваат да потврдат дали би влегле во коалиција со Радев.
Според Смилов, цитиран во Дојче Веле, ова и веројатниот недостаток на јасно мнозинство по изборите, отвораат две клучни прашања во последните денови од кампањата: „Дали Бугарија ќе има, за прв пат по повеќе од две децении, мнозинство кое не е проевропско и дали моделот на корупција во земјата конечно ќе биде демонтиран“.
Поранешниот претседател и началник на воздухопловните сили на Бугарија, Румен Радев, е на пат да победи на општите избори во недела со ветувања за борба против сеприсутната „мафијашка држава“ која ја обвинува за поткопување на најсиромашната земја во ЕУ, се прашува и „Политко“.
Разбиена од постојани политички кризи и ослабена од кревки коалиции, балканската нација од 6,7 милиони станува речиси неуправлива. Има седум „премиери“ од 2021 година – ниту еден од нив не отслужува целосен мандат – а гласањето овој викенд ќе биде осмиот избор за пет години. Сепак, далеку од јасно е дали поранешниот пилот на борбениот авион МиГ-29, Радев, скептик во поддршката на Украина и во пристапувањето на Бугарија кон еврозоната оваа година, ќе може да го прекине овој ќорсокак.
Според Анкетата на „Политико“, неговото новоосновано движење „Прогресивна Бугарија“ е на пат да освои само 31 процент од гласовите, што значи дека ќе се соочи со истите тешкотии како и неговите несреќни претходници во создавањето стабилна владејачка коалиција.
Неговата политичка агенда е исто така криптична, а Брисел има основа да биде претпазлив. Радев долго време зазема позиции поврзани со Кремљ во врска со Украина и навестуваше дека сака да увезува руска нафта. И покрај неговото ветување да се справи со сеприсутната корупција на највисоко ниво во земјата, неговите критичари истакнуваат дека Прогресивна Бугарија привлекува поддршка од партии со свои сопствени дијагонални истории на национализам и корупција, тврди овој извор.
Како што лидерот на центристичката опозиција Асен Василев, од партијата „Продолжуваме со промените“, ги праша новинарите претходно оваа година:
„Дали тој бара силна Бугарија во силна Европа? Или Бугарија што го следи моделот на Орбан, дејствувајќи како тројански коњ во рамките на ЕУ и блокирајќи ја интеграцијата?“
Овој политичар додава – Радев ги искористи своите смели летачки вештини за да го изгради својот политички бренд.
Откако ја презеде претседателската функција во 2017 година, Радев брзо го надомести недостатокот на политичко искуство, искористувајќи ја својата воена позадина за да ја развие личноста на бестрашен патриот, некорумпиран од партиската политика. Како поранешен генерал, тој исто така го цитира своето воено образование во своите проценки зошто мисли дека Украина треба да моли за мир со Русија.
Неговиот голем пробив се случи во 2020 година, среде голема политичка бура околу влијанието на олигарсите врз државните обвинители. Тоа беше борба што предизвика големи улични протести во текот на летото и му помогна на Радев да се етаблира како најпопуларен политичар во земјата.
Обвинителите извршија рација во претседателските канцеларии и накратко приведоа двајца од персоналот на Радев, со што само го зајакнаа неговиот кредибилитет како борец против заробувањето на државата.
Како што растеше јавниот гнев, тој излезе да ја поздрави толпата една летна вечер, кревајќи стисната тупаница, осудувајќи ја корупцијата и повикувајќи ги „мафијашите“ да ја напуштат извршната власт. Таа борба против корупцијата е во преден план во овогодинешната кампања, а дефинирачкото изборно ветување на Радев е да ја „урне олигархијата“.
„Олигархијата е длабоко вкоренета во општествениот и економскиот живот на земјата. Тоа е пирамидална (шема) што систематски го исцрпува општеството, а воедно ја обезбедува својата неказнивост преку контрола на институциите, партиите, изборите, медиумите и бизнисот, Доколку овој модел не се демонтира, секоја форма на управување би била осудена на неуспех“, им рече тој на поддржувачите во Софија минатиот месец.
Неговите главни политички противници се двајцата водечки политички „тешкаши“ во Бугарија – поранешниот премиер Бојко Борисов и Делјан Пеевски, лидер на партијата ДПС-Нов почеток. Опозициските политичари ги обвинуваат двајцата дека се клучни овозможувачи на олигархиската длабока држава во земјата – обвинение што тие го отфрлаат.
„МАРТОВСКИТЕ ИДИ“ НА РАДЕВ
И покрај годините шпекулации дека ќе се кандидира за премиерската функција, Радев конечно го откри својот проект „Прогресивна Бугарија“ дури во март.
Иако Радев формално не ја води „Прогресивна Бугарија“, тој е несомнено нејзиното лице. Движењето се одликува со шарен збир на политичари блиски до него или некои кои ја промениле својата верност, а исто така вклучува и воени личности, новодојденци и поранешни спортски личности. Но, само шест жени ги предводат партиските листи во 31 изборна единица во земјата. Имаме ли тука некакво родова селекција?
„Неговото лице е насекаде, што веројатно е важно, бидејќи, никој друг не е препознатлив“, констатира Димитар Бечев, виш соработник во Карнеги Јуроп. Тој укажува дека Прогресивна Бугарија привлече еклектичен спектар на поддржувачи. Анкетите покажуваат дека привлече некои поддржувачи на проруската крајнодесничарска партија Преродба.
Ахмед Доган, основачот на етничката турска партија ДСП и сега главен ривал на Пеевски, исто така ја изрази својата поддршка. И ВМРО, помала националистичка групација, формално ја поддржа партијата на Радев.
Сепак, програмата на партијата нуди малку специфики, а Радев не ја позиционираше Прогресивна Бугарија јасно на политичкиот спектар. Неговите економски политики, на пример, носат обележја и на левичарските и на десничарските платформи. Неговиот прес-тим одбил интервју за Политико.
Бечев стратешки ја чита тишината. „Тој ги држи картите блиску до градите“, смета тој.
Димитрова од агенцијата за анкети „Алфа Рисрч“, посочи:
„Неговата стратегија е да ги држи своите изјави што е можно понејасни за да им овозможи на гласачите да слушнат што сакаат да чујат од него… Тој фрла широка политичка мрежа, обидувајќи се да им се допадне на гласачите и од левицата и од десницата на политичкиот спектар. Тој се обидува да игра со сите.“
Тој пристап би можел да донесе гласови во недела, но таа предупреди дека ризикува да му се врати во игра во моментот кога Радев ќе ја преземе власта. Таа го нарече „парадоксална фигура“ – повеќе поларизирачка отколку обединувачка како претседател и, како потенцијален премиер, „сештојад, со малку јасност во врска со неговите принципи или решенијата што ги нуди.
Иако Радев ја намали својата проруска реторика за време на кампањата, неговите ставови сепак се појавија во неколку наврати, вклучително и за потребата на Бугарија од евтина руска нафта. Кога сегашната привремена влада кон крајот на март одлучи да потпише 10-годишен договор за соработка со Украина, Радев остро го нападна, обвинувајќи го кабинетот дека „нè влече во војна“.
Димитрова забележа дека Радев очекувал „изборно цунами“ и дека неговите сојузници зборувале за освојување на најмалку 120 од 240 пратенички места. Сепак, анкетите сега укажуваат на поскромен резултат.
„Тој не успева да ја добие поддршката што ја очекуваал“, изјави таа за „Политико“. Оттаму потешкото прашање е што ќе се случи ако не успее да постигне мнозинство.
Реформистичката коалиција „Продолжуваме со промените“ и „Демократска Бугарија“ изгледаат како природен партнер на фронтот против корупцијата. Сепак, на ова се соврнува и „Политико“ – тие се судрија со таборот на Радев во минатото поради војната во Украина, а пријателската реторика на Радев кон Русија може да се покаже како неприфатлива за нивните поддржувачи.
Острото свртување кон Москва, исто така, би ја расцепило секоја коалиција и би ги антагонизирало партнерите на Бугарија од ЕУ и НАТО.
„Тоа не е победнички потег“, тврди Бечев.
Доколку се материјализира коалиција со прозападни партии, Бечев очекуваше дека на Радев можеби ќе му биде полесно да молчи за Украина и да им дозволи на неговите коалициски сојузници да зборуваат за политиката кон Русија.
Димитрова покрена уште една можност:
„Тој можеби ќе се обиде да изгради малцинска влада, обидувајќи се да создаде различни сојузи за различни теми. Сепак, тоа бара значителна политичка остроумност. Ќе видиме дали ја има“, рече таа.
Тоа го покренува подлабокото прашање дали тој ги има вештините што ги бара работата.
„Да се биде претседател е многу поинаков опис на работното место од тоа да се биде лидер на најголемата партија и да се ангажира во склучување договор со други партии. Не сме го виделе во акција. Не знаеме како дејствува, за што е способен, какви се неговите граници“, рече Бечев.
Доколку Радев не успее да формира влада, цената ќе биде висока. Политичките аналитичари предупредуваат дека неговиот месијански ореол може брзо да исчезне.
„Изгледите за уште едни предвремени избори веројатно ќе ја ослабат позицијата на Радев“, рече Димитрова.
Бечев се согласи, но предупреди и дека Радев „веќе нема да има аура на аутсајдер“.
Бугарија го има видено овој модел и претходно: Спасителот пристигнува, не успева да владее и наскоро ја губи предноста на новодојденец што ги правеше да изгледаат незапирливи. Радев знае подобро од повеќето што се случува кога авионот ќе заглави на голема надморска височина.
Специјално за ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
