Владимир Путин го потпиша претседателскиот декрет бр. 858 на 25 ноември 2025 година, со кој се воспоставува „Стратегијата за државна национална политика“ на Русија до 2036 година – документ кој експлицитно вклучува четири окупирани украински области во долгорочната рамка за етничка асимилација на Москва и поставува целни метрики за бришење на украинскиот идентитет, објави Еуромајдан Прес.
Декретот доаѓа во време кога Русија се соочува со зголемен притисок на повеќе фронтови: воена економија која покажува структурен притисок, западни сојузници кои дебатираат дали да запленат 300 милијарди долари замрзнати руски средства и украинските сили кои продолжуваат со нападите со беспилотни летала длабоко на руска територија. За Украинците под окупација, документот го формализира она што групите за човекови права го документираа како систематско бришење на идентитетот.
„Всушност, сега е нелегално да се биде Украинец на окупираните територии“, изјави за Евромајдан Прес, директорката за застапување на Центарот за човекови права „Змина“, Алјона Лунева, претходно оваа година.
Окупирани територии вградени во руската етничка политика
Уредбата постојано ги споменува Крим и Донецката, Луганската, Запаришката и Херсонската област како субјекти на руската „национална политика“ што бара посебни мерки за интеграција. Член 26 ја опишува анексијата од 2022 година како „повторно обединување со Русија на историски територии“ што „создало услови за враќање на единството на историските територии на руската држава“.
Документот ја прикажува инвазијата на Русија како ослободување на руските говорници од „години дискриминација и насилство врз етничка и верска основа од неонацистичкото раководство на Украина“ (Член 27).
Специфичните одредби наложуваат:
Формирање на извршни тела за „спроведување на националната политика“ во сите четири окупирани области (член 28)
Интеграција во рускиот „правен, социјален, економски, образовен, културен и информативен простор“ (член 29)
„Спротивставување на манифестациите на неонацизмот и обидите за фалсификување на историјата“ (член 46)
Цели за учество: најмалку 2,56 милиони жители на окупираните територии во „серуски настани“ до 2036 година (член 59в)
Систематско наметнување на рускиот јазик
Уредбата ја воспоставува доминацијата на рускиот јазик како централна за она што го нарекува „зајакнување на серускиот граѓански идентитет“. Член 38а наложува „заштита, поддршка и развој на рускиот јазик“ како државен јазик и „јазик на народот што ја формира државата“.
Ова ги кодифицира политиките што веќе се во тек. Британското разузнавање во јули 2025 година објави дека руското Министерство за образование изготвило наредби за елиминирање на украинскиот јазик од училишните наставни програми во окупираните територии почнувајќи од септември 2025 година, наведувајќи наводно „променета геополитичка ситуација“.
Стратегијата, исто така, е насочена кон индоктринација на младите, барајќи „вклучување на деца и млади од Донецката Народна Република, Луганската Народна Република, Запартшката област и Херсонската област во спроведување на проекти, учество во натпревари и настани на серуско ниво“ (член 38б).
Формализирани прекршувања на меѓународното право
Одредбите од декретот се во спротивност со повеќе меѓународни правни рамки што Русија ги ратификувала:
Член 2(4) од Повелбата на ООН забранува „закана или употреба на сила против територијалниот интегритет или политичката независност на која било држава“. Резолуцијата ES-11/4 на Генералното собрание на ООН од октомври 2022 година ја прогласи руската анексија на Донецката, Луганската, Запаришката и Херсонската област за нелегална.
Член 49 од Четвртата Женевска конвенција забранува присилни трансфери и депортации на заштитени лица од окупирана територија, како и трансфер на цивилното население на окупаторската сила на окупирана територија. Извештаите на ОН документираат над 140.000 Руси кои се преселиле во окупираниот Крим само помеѓу 2014 и 2018 година.
Член 51 од Четвртата Женевска конвенција забранува принудување на заштитени лица да служат во вооружените сили на окупаторската сила. Русија насилно мобилизираше десетици илјади украински мажи од окупираните територии од 2022 година.
Одредбите од декретот за „прилагодување на странските граѓани“ кон руското општество и барање од нив да учат руски јазик, да усвојат руска „правна свест и правна култура“ и да прифатат „традиционални руски духовно-морални вредности“ (член 40б) ефикасно наложуваат културна асимилација на окупираното население.
Метриките ги откриваат целите за асимилација
Член 59 утврдува мерливи цели за 2036 година:
Ниво на „целоруски граѓански идентитет“: минимум 95%
Граѓани кои позитивно ги оценуваат меѓуетничките односи: минимум 85%
Граѓани кои пријавуваат дека не се дискриминирани врз основа на национална или јазична припадност: минимум 90%
Настани што ја промовираат руската култура како дел од сите етнокултурни настани: минимум 50%
„Странски државјани“ опфатени со мерки за адаптација: минимум 70%
Документот го дефинира успехот како окупирани Украинци кои го усвојуваат рускиот идентитет и известуваат за задоволство од таа трансформација.
Кодифицирана идеологијата на „цивилизација-држава“
Уредбата ја дефинира Русија како „посебна цивилизација-држава“ (член 61) чие единство зависи од „консолидирачката улога на рускиот народ како народ што формира држава“ (член 39б). Оваа идеологија – претходно артикулирана во есеите на Путин во кои се негира украинската државност – сега носи сила на закон за стратешко планирање.
Член 7 наведува дека руското општество е „обединето со заеднички културен (цивилизациски) код“ заснован на „зачувување и развој на руската култура и јазик, историското и културното наследство на сите народи на Руската Федерација“.
Стратегијата експлицитно ги идентификува како закани: „Русофобијата што расте во меѓународниот простор“, „дискредитирање на рускиот јазик и култура“ и „обиди за фалсификување на историската вистина“ за Втората светска војна (член 31).
Ултиматумот за пасош му претходеше на декретот
Формализацијата следува по декретот на Путин од март 2025 година со кој се бара од Украинците во окупираните територии да го „решат својот правен статус“ до 10 септември 2025 година или да заминат. Британското разузнавање процени дека ова „скоро сигурно имало намера да го принуди заминувањето“ на Украинците кои одбиваат руско државјанство, „понатамошно насилно менување на етничкиот состав на окупираните области“.
Новиот стратешки декрет стапува на сила на 1 јануари 2026 година и бара од руската влада да развие тригодишни планови за имплементација.
Д. Мишев
