Според анализата на тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани, (ЦХТМ) забележливо е зголемено руско влијание врз локалните избори 2025 година, како во предизборните активности, така и на самите избори, кое се движи по три канали – директно преку учество на проруски партии во изборната трка, нетранспарентно финансирање на политички партии кои учествуваат во изборите од страна на олигарси кои имаат тесни врски со Русија преку разработени бизнис релации, и индиректно преку руските пропагандни наративи кои се пласираат во дел од македонските медиуми.
Директно влијание со учество на про-руски партии на изборите
Директното руско влијание е забележливо преку учество на отворено проруски партии на локалните избори со кандидати за градоначалници и советнички листи.
Типичен пример е учеството на изборите на партијата Левица, со конзистентна анти-НАТО и евроскептична ориентација. Тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани, (ЦХТМ) има архивирано повеќе критички анализи за „сенката на Москва“ во ставовите и делувањето на Левица, особено по целосната руска агресија врз Украина во 2022 година. Среде руската агресија, од Левица го примија рускиот амбасадор Сергеј Баздникин во македонскиот Парламент, каде, како што се пофалија, 90 минути разговарале без преведувач на македонски јазик за „денацификација“, омилениот руски наратив за оправдување на агресијата врз Украина. Претходно, Левица, не само што не ги даде своите пратенички гласови за Усвојување на Декларацијата за осуда на воените напади во парламентот на 3 март, туку и жестоко ѝ се спротивстави. Среде руската агресија врз Украина, членови на партијата Левица ја посетија Москва, каде што, имале средба со лидерот на Комунистичката партија на Руската Федерација (КПРФ), Генадиј Зјуганов, како и со раководството на партијата и дел од пратениците во руската Дума.
Оваа година лидерот на Левица и пратеник во Собранието, Димитар Апасиев, се „пофали“ на социјалните мрежи дека слетал во Москва, Русија, по повод прославата на 80-годишнината од Денот на победата на фашизмот.
За редовните положување цвеќиња на партиската делагација пред споменикот на победата над фашизмот на 9 мај, во организација на Амбасадата на Руската федерација, беспредметно е да се повторуваме. Со учеството на Левица на изборите, и освоените советнички места, Русија има директно влијание во работењето на општинските совети.
Иако маргинализирана, проруската партија на Јанко Бачев, Единствена Македонија, настапи на локалните избори со 29 листи, под слоганот: „Да си ја вратиме државата“. Слични теми и наративи како „да си ја вратиме државата“ беа присутни пред изборите во Молдавија, каде про-руските партии како Патриотскиот блок ја користат реториката за „враќање на суверенитетот“ и „враќање на мирот“, со акцент на прекинување на западното влијание и враќање на блиски односи со Русија.
Дополнително, партијата го поддржа кандидатот за градоначалник на Скопје, Зоран Јовановски, кој на овие локални избори ќе настапи како независен кандидат, познат по своите залагања за поблиски односи со Русија и Кина, кој во неговата програма ветува „зближувањето со братска Русија“, доколку стане градоначалник на Скопје, доведување најмалку 15 инвеститори од Русија и тројца од Белорусија, како и иницијатива за економска соработка со овие земји.
Не помалку значајно за пенетрирањето на руското влијание на изборите е учеството во нив на потпретседателот на Владата, министерот за односи меѓу заедниците Иван Стоиљковиќ, кој како претседател на Демократската партија на Србите во Македонија настапи во улогата на носител на Братска листа во Куманово,. Стоиљковиќ е со нескриени про-руско/про-српски позиции, учествувал на Безбедносен форум во Русија, каде се обратил и рускиот претседател Владимир Путин, во друштво на директорот на српската Безбедносна-информативна агенција, Александар Вулин, како и осудениот поранешен претседател на Република Српска, Милорад Додик. Стоиљковиќ инаку е познат и како редовен гостин на приеми и настани организирани од амбасадата на Руската Федерација во Скопје, како и по неговото учество во манифестирањето на „Српски свет“ во Северна Македонија, кога низ земјава се шетаа високи српски функционери, придружени со регуларни полициски и униформи на српска војска, претставници на српски боречки здруженија во паравоени униформи и гуслари, додека на Кајмакчалан носејќи српско, црногорско и грчко знаме го прогласија „српското васкресење“, а Кајмакчалан за „порта на Србија“
Влијание преку финансирање на партии од про-руски олигарси
Иако јавните извештаи не ги докажуваат детално финансиските врски меѓу конкретни македонски партии и олигарси и компании со про-руски интереси, постојат сериозни предупредувања, додека ЦИВИЛ веќе алармираше дека „системот за финансирање на партии во Северна Македонија формално бара транспарентност, но практиката покажува „многу пари, малку музика“.
Слабостите во контрола на донациите, релативно лесното формирање кандидатски листи и флексибилноста на локалните изборни фондови, овозможуваат ризик за влијание преку економски интереси на овие олигарси поврзани со Русија. Тоа може да се случи преку: донации преку правни лица поврзани со руски или про-руски бизнис интереси, користење на локални олигарси и компании со економски врски во „рускиот свет“, или овозможување ресурси за кампања со анти-западна ознаката.
На ова му „кумуваат“ системските слабости во транспарентноста на финансирањето на кампањите, што би требало да ја алармираат јавноста за легитимноста на изборниот процес, но се чини како сé да поминува незабележано. Недостатоците не се само технички пропусти, туку создаваат основа за сомнеж за влијание на нетранспарентни извори на финансирање врз изборната конкуренција.
Дополнително, во Северна Македонија функционира Македонска Руска Стопанска Комора, како „ мост за стопанско поврзување на Република Македонија и Руската Федерација“, каде членуваат познати македонски олигарси и компании кои ги остваруваат своите бизнис интереси со руската федерација во време на воена агресија на истата таа федерација врз друга суверена држава, и додека Русија е под санкции од ЕУ и НАТО кои постојано се прошируваат.
Руски пропагандни наративи во македонските медиуми за време на изборите
Како што претходно објави ЦИВИЛ Медиа врз основа на сознанијата на тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани, (ЦХТМ) забележливо е зголемено присуство на содржини со руски пропагандни наративи во пресрет на локалните избори. Според наодите на ЦХТМ, дел од македонските медиуми се потрудиле да заземат водечки позиции и во регионот, кога станува збор за ширење на руските пропагандни наративи.
Зголемената руска пропаганда во дел од македонските медиуми за време на кампањата за локалните избори има повеќекратни цели, кои се во корелација во пошироката стратегија на Кремљ за влијание во Европа, на Балканот, вклучително и во Северна Македонија.
Руската пропагандата, преку погодни медиуми во Северна Македонија, која е членка на НАТО и претендент за влез во ЕУ, се стреми да ги прикаже Алијансата и ЕУ како лицемерни, корумпирани, непријателски настроени, со што треба да го ослаби кредибилитетот на овие институции кај граѓаните, што кореспондира со изјавите на партискиот врв кој, следејќи ги конфронтацијата со европските институции на релацијата Белград-Будимпешта, ја обвинува ЕУ за наводен напад врз македонскиот идентитет, додека, од друга страна сака да се прикаже Русија и Путин како сојузници во борбата за одбраната на македонизмот, со што ќе се одвратат граѓаните да гласаат за проевропските опции.
Целта на зголеменото присуство на руските пропагандни наративи е создавање амбиент на недоверба, нестабилност, назадување на демократските процеси и забавување на евроатлантските интеграции, со што Северна Македонија на подолг рок би останала подложна на руско влијание и ранлива за идни геополитички игри.
Драган Мишев, во соработка со Тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридните закани (ЦХТМ)
Оваа статија е дел од проектот Демократски навигатор – стратешки одговор на дезинформациите и хибридните закани, градење демократска отпорност.
