Пишуваат: Џабир Дерала, Драган Мишев
САД влегуваат во период на засилена политичка, безбедносна и институционална нестабилност, обележан со ескалација на војната со Иран, внатрешни политички потреси и сериозни тензии со сојузниците во НАТО.
Иран: интензивни воени операции; критики за кршењето на меѓународното право
Американската администрација предводена од Доналд Трамп продолжува со интензивни воени операции против Иран, тврдејќи дека целите – ослабување на ракетните капацитети, неутрализирање на морската моќ и спречување на нуклеарна закана – се во тек на реализација.
Сепак, ситуацијата на теренот укажува на растечка ескалација. Иран возврати со ракетни напади во регионот и испрати закани за проширување на конфликтот, додека глобалните пазари реагираа со нагло зголемување на цените на нафтата, што дополнително ја продлабочува економската неизвесност.
Во отсуство на јасна стратегија за излез од конфликтот, се засилуваат стравувањата дека војната може да прерасне во долготраен и поширок регионален судир.
Повеќе од сто правни експерти во САД предупредуваат дека одредени американски напади врз цели во Иран може да претставуваат прекршување на меѓународното право и воени злосторства, особено во случаи каде што се погодени цивилни објекти.
Овие оценки отвораат сериозни прашања за легитимитетот на американската воена стратегија и нејзините долгорочни последици врз глобалниот поредок заснован на правила.
Внатрешни турбуленции: смени и оставки
Паралелно со воените операции, администрацијата се соочува со значителни внатрешни турбуленции. Претседателот Трамп ја разреши јавната обвинителка Пам Бонди, една од неговите најблиски соработнички, а за привремен наследник е назначен Тод Бланш.
Во исто време, се разгледуваат промени во врвот на разузнавачката заедница, а оставката на началникот на копнените сили дополнително ја нагласува нестабилноста во безбедносниот сектор.
Началникот на Генералштабот на Армијата на САД, генерал Ренди Џорџ, се пензионираше на 2 април, откако министерот за војна Пит Хегсет побара од него да се повлече. Неговото заминување е најново во серијата разрешувања на високи функционери од страна на Министерството за војна, насочени кон усогласување на военото раководство со стратешката визија на администрацијата.
Овие потези се дел од поширок тренд на чести кадровски промени, што аналитичарите го толкуваат како обид за консолидирање на политичка лојалност во клучните институции.
На домашен план, администрацијата се соочува и со правни предизвици, вклучително и тужби против новите ограничувања на гласањето по пошта, што отвора нов фронт во дебатата за изборните права и демократските стандарди.
Заладување на односите со НАТО и Европа
Односите меѓу САД и НАТО се наоѓаат под сериозен притисок. Трамп јавно ја разгледува можноста за повлекување на САД од Алијансата, што би претставувало историски пресврт во трансатлантските односи.
Оваа реторика е поврзана со воздржаноста на европските сојузници да ја поддржат воената операција против Иран, што дополнително ги продлабочува разликите меѓу партнерите.
Паралелно со кризата на Блискиот Исток, САД преземаат чекори и во други региони, вклучително и ревизија на санкциите кон Венецуела, што укажува на поширока, поагресивна надворешна политика.
Комбинацијата од воена ескалација, внатрешни политички потреси и растечки тензии со сојузниците укажува дека САД влегуваат во период на длабока трансформација. Во центарот на оваа динамика е војната со Иран, која не само што ја обликува американската надворешна политика, туку има потенцијал да предизвика пошироки последици врз глобалната безбедност, економија и стабилноста на демократските институции.
