Насилството е по распространето денес отколку што било во последните децении, при што вооружените конфликти ги зафаќаат сите поголеми региони, според податоците анализирани од „Телеграф“.
Минатата година, различни нивоа на конфликт беа пријавени во најмалку 50 различни земји, од граѓанската војна во Мјанмар до екстремното насилство меѓу нарко-картелите во Мексико, според податоците за локација и настани на вооружени конфликти (ACLED).
Експертите предвидуваат дека трендот веројатно ќе продолжи во текот на 2025 година и понатаму.
Според проценките на Глобалниот индекс на мирот, во 50-те земји, имало најмалку 56 активни конфликти – еден од најголемите од 1946 година – „со помалку конфликти решени, или воено или преку мировни договори“.
Основачката и директорка на ACLED, Клионад Рајли, посочува дека нивото на насилство што се случува е сигурно на едно од највисоките нивоа од Втората светска војна.
Единствената година што ја надмина бројката од 56 беше 2023 година, во која се регистрирани 59 вооружени конфликти, според одредени проценки.
„Поорганизирано насилство се случува на повеќе места – што нè наведува да сметаме дека сега се наоѓаме во понасилно време“, посочува Рајли.
Експертите проценуваат дека барем едно од шест лица е изложено на одредено ниво на конфликт.
Овој вид на конфликт не само што е распространет на поголема површина, туку станал и посмртоносен и посложен, според анализата на „Телеграф“ на податоците од ACLED и Програмата за податоци за конфликти во Упсала.
Помеѓу 2010 и 2019 година, глобалниот број на жртви како резултат на вооружен конфликт изнесувал над 953.000. Само за половина од времето, помеѓу 2020 и крајот на 2024 година, бројот на жртви достигнал речиси 10,5 милиони.
Зголемувањето во голема мера може да се припише на избувнувањето на три големи конфликти – воениот удар во Мјанмар во 2021 година, руската инвазија на Украина во 2022 година и војната меѓу Израел и Хамас, која започна во 2023 година.
Овие конфликти беа одговорни за повеќе од половина од смртните случаи регистрирани во 2024 година.
Од 2021 година, годишниот број на смртни случаи од вооружени конфликти се движи околу 200.000, достигнувајќи врв од повеќе од 310.000 во 2022 година по руската инвазија на Украина.
Единствениот друг случај во поновата историја кога глобалниот број на жртви надмина 200.000 беше на врвот на геноцидот во Руанда во 1994 година, кога повеќе од 800.000 луѓе беа убиени за една година.
Бројот на смртни случаи малку се намали во 2023 година, што во голема мера може да се припише на крајот на конфликтот во регионот Тиграј во Етиопија, кој сочинуваше 60 проценти од смртните случаи поврзани со битките во 2021 и 2022 година.
Според анализата на „Телеграф“, бројот на жртви од конфликти беше најраспространет во 2024 година, што значи дека секој регион во светот имаше споредлив удел на смртни случаи како резултат на вооружен конфликт – без доминантен еден регион.
Смртните случаи како резултат на конфликти во Европа – главно поради војната во Украина – сочинуваа 33 проценти од вкупниот број. Смртните случаи од вооружен конфликт во Африка сочинуваа 27 проценти, а војните на Блискиот Исток, вклучувајќи ја војната во Газа, како и граѓанската војна во Судан, сочинуваа 19 проценти.
Европа, Америка, Азија и Океанија и Африка (со исклучок на 1994 година) регистрираа повисок просечен број на смртни случаи во последните пет години отколку во кој било друг момент од 1989 година, кога UCDP започна со евидентирање на податоци.
Единствениот регион каде што ова не е случај е Блискиот Исток, кој регистрираше поголем број на смртни случаи помеѓу 2014 и 2019 година за време на врвот на сириската граѓанска војна. Иако бројот на жртви на Блискиот Исток расте поради војната во Газа, експертите не очекуваат тој да го надмине обемот што беше пред 10 години.
Сложеноста на конфликтите
Иако бројот на жртви е важна метрика за разбирање на сериозноста на конфликтот, тој не ја раскажува целата приказна.
Рајли објасни дека анализата на податоците на ACLED вклучува и други фактори, како што се дисперзија, влијание врз цивилите и фрагментација, што би можело да влијае на сериозноста на кризата.
На пример, иако Украина регистрираше најмногу смртни случаи поврзани со конфликтот, повеќе од 67.000 во 2024 година, таа беше рангирана на 14-то место на индексот на ACLED.
Според Рајли дека ова во голема мера се сведува на различните групи вклучени во војната.
„Воопшто не е фрагментирана војна – многу малку класични меѓудржавни војни се фрагментирани“, рече таа, осврнувајќи се на бројот на актери вклучени во конфликтот.
Сепак, во други конфликти, како на пример во Мјанмар – кој беше рангиран на второ место на индексот на ACLED и покрај тоа што имаше помал број на жртви од Украина – имаше стотици вооружени групи вклучени во десетици различни битки.
„На места како Мјанмар, секоја недела се појавуваат 50 нови групи, додека други се разидуваат, а други се собираат повторно, има постојано менување“, посочува Рајли, додавајќи дека колку повеќе групи се вклучени, толку потешко може да биде да се постигне решение.
Конзервативна проценка го става бројот на нови вооружени групи во Мјанмар, претходно познат како Бурма, близу 3.000 од 2021 година, иако не сите остануваат оперативни. Оваа бројка не ги вклучува групите што постоеја пред пучот и се борат против централната војска, како и едни против други со децении.
Единственото место што го надмина Мјанмар на индексот беше Газа, која ACLED ја објави како „најопасно и насилно место во светот во 2024 година“.
Повеќе од 80 проценти од палестинското население беше изложено на конфликт минатата година, а најмалку 35.000 жртви беа регистрирани додека Израел ја продолжи својата кампања во Газа по нападот на Хамас на 7 октомври претходната година.
ACLED генерално се смета за водечки извор на податоци за конфликти, но други организации имаат свои методи за оценување на конфликтните земји и рангирање.
Глобалниот индекс на мир (GPI), кој ги категоризира нациите во обратен редослед – од најмирни до најмалку мирни – ги рангираше палестинските територии на 145-то место (19-то место) и Мјанмар на 148-мо место (16-то место).
Подготви: Д. Тахири
