Ова не беше неизбежно. Ова е војна што ја избра Израел можеше да се спречи. Дипломатските разговори беа во тек кога бомбардерите полетаа кон Иран. Континуираните, нелегални, неоправдани воздушни напади на Израел веројатно нема да ја постигнат својата наведена цел – трајно прекинување на наводните напори на Техеран за изградба на нуклеарно оружје – и може да ги забрзаат. Тие мора да престанат сега. Исто така, Иран мора веднаш да ја запре својата одмазда и да ги отфрли своите ескалирачки закани за напад на американските и британските бази, пишува Сајмон Тисдал, коментатор за надворешни работи на Гардијан.
Овој конфликт не е ограничен, како што беше случајот минатата година, на размени од типот „око за око“ и „прецизни напади“ врз тесен опсег на воени цели. Достигна сосема друго ниво. Потенцијално ништо не е исклучено. Цивили се убиваат од двете страни. Цели се лидерите. Реториката е надвор од контрола. Со Израел кој се бори на неколку фронтови, а разорениот ирански режим потпрен на ѕид, Блискиот Исток е поблиску од кога било до катастрофален пожар.
Секогаш може да се најдат причини за војна. Корените на големите конфликти честопати датираат од пред неколку децении – и ова важи за израелско-иранската вендета, која датира од Исламската револуција во 1979 година. Таканаречената „војна во сенка“ меѓу двете земји се интензивираше во последниве години. Сепак, целосен конфликт беше избегнат, сè досега. Па, кој е главно виновен за оваа ненадејна, невидена експлозија?
Одговор: тројца лути старци чие однесување покренува сериозни сомнежи за нивната проценка, здрав разум, мотиви, па дури и за нивната разумност.
Фактот дека еден од нив – Бенјамин Нетанјаху, премиерот на Израел – активно бара пресметка со Иран со години, не значи дека тоа морало да се случи. Фактот дека режимот во Техеран е невообичаено ранлив по нападите на Израел минатата година и поразот на неговиот сојузник Хезболах некако не легитимира изненадувачки напад врз неговата суверена почва. Вистина е дека нуклеарните инспектори на ОН велат дека Иран ги крши договорните обврски. Но, тоа не значи зелено светло за војна.
Бенјамин Нетанјаху, 75, е неспособен да го води Израел, а камоли да донесува одлуки за живот или смрт во негово име. Тој не успеа да ги заштити Израелците од терористичките напади во 2023 година, а потоа ја избегна одговорноста. Тој не успеа да го исполни своето ветување да го уништи Хамас и да ги врати заложниците, но сепак неговите војници убија повеќе од 55.000 Палестинци во Газа во тој процес. Тој ги нападна Либан и Сирија. Сега е Иран. Каде ќе застане? Дали ќе се бори против Турција следно? Тоа не е исклучено.
Војната е избор на Нетанјаху. Тоа е она што го тера да стане од кревет наутро. Тоа е она што го држи него и неговите крајно десничарски соработници санкционирани од Велика Британија на функција и надвор од затвор. Неговите постапки нанесоа извонредна штета на угледот на неговата земја, поттикнувајќи го антисемитизмот глобално. Тој тврди дека Израел се бори за своето постоење – но неговиот сопствен политички опстанок е главна грижа. Нетанјаху е обвинет за наводни воени злосторства во Газа. Тој треба да биде уапсен, а не бранет и оспособен, пред да се извршат нови злосторства.
Ајатолахот Али Хамнеи, воинствениот врховен лидер на Иран, е вториот водечки виновник. Требаше да биде исфрлен на трева во Ком пред години. 86-годишниот сквот на врвот на репресивен, корумпиран теократски режим кој го изгубил контактот со општеството и луѓето на кои наводно им служи. Наместените избори, наклонетите судии, медиумската цензура се сеприсутни. Воената неспособност на режимот, економското лошо управување и бруталниот прогон на млади жени, геј мажи и бранители на човекови права како што е Насрин Сотуде се озлогласени.
Како и Нетанјаху, Хамнеи е поддржан од тврдокорните конзервативци, а се спротивставуваат на реформаторите, но тој е тој што ги носи одлуките. Неговото сомнително инсистирање на зголемување на збогатувањето на ураниумот, иако недостасуваат граѓански апликации, на крајот му даде можност на Нетанјаху. Иако се вели дека е болен, Хамнеи е клучна причина зошто Иран нема да се откаже од својата нуклеарна програма. Дури и без него, идејата на Нетанјаху дека таа може целосно да се елиминира е фантазија.
Оваа слепа точка може да биде конечниот пад на режимот. Во нападите на Израел загинаа високи воени лидери и беа оштетени нуклеарни постројки и сили за балистички ракети и беспилотни летала. Самиот Хамнеи, како и виталниот извоз на енергија на Иран, може да бидат следни. Во покровителско видео, Нетанјаху ги повика Иранците да се кренат и да ја зграбат својата „слобода“. Многумина би сакале. Тешкотијата со таков совет, кој доаѓа од неовластен извор, е што може да има спротивен ефект на собирање на јавноста и арапските лидери околу режимот.
Заканите на Иран дека ќе ги нападне американските, британските и француските бази и бродови ако помогнат во одбраната на Израел, и да го затвори Ормутскиот теснец, го зголемуваат ризикот од целосна војна и глобален енергетски шок што би можел да му наштети на Западот, а да и користи на Русија. Ова се некои од директните последици од слабиот, колеблив став на Доналд Трамп.
Доналд Трамп, 79, е третиот човек во оваа трагедија што можеше да се избегне. Претходно изјави дека претпочита да преговара за нов нуклеарен договор со Иран, откако идиотски го отфрли претходниот. Но, не можеше да одлучи за условите, а неговите аматерски преговарачи постојано ја менуваа својата позиција. Тоа делумно беше затоа што Трамп, како и со Палестина и Украина, е премногу мрзлив за да ги проучува деталите. Наместо тоа, тој се потпира на инстинкти кои се секогаш лоши. Тоа го прави лесен плен за лукави оператори како Нетанјаху.
Слабата неспособност на Трамп значеше дека кога израелскиот лидер минатата недела инсистираше дека е вистинско време за целосен напад врз Иран, тој се откажа. Типично, откако ќе започнеше нападот, тој се префрлаше, обидувајќи се да ја преземе заслугата и упатувајќи свои плашливи закани. Секој пат кога ќе ја отвори устата, Трамп ненамерно ги потврдува сомневањата на Иран дека САД и Израел дејствуваат во тесна соработка.
Итна порака за Кир Стармер: секој што сè уште мисли дека Трамп има барем најмала идеја што прави кога се соочува со големите меѓународни прашања на денот, треба да ги проучи алармантните настани од изминатата недела. Без разлика дали се продава на Владимир Путин, ги користи царините како оружје, го крши примирјето во Газа или ги малтретира соседите, Трамп е целосна закана. Многу подобро и побезбедно е Британија да го заобиколи и да се обиде што е можно повеќе да дејствува независно од САД, од сега па натаму.
Овие лути старци би можеле да нè убијат сите.
Подготви: Д. Мишев
