ЦИВИЛ спроведе сеопфатен долгорочен мониторинг на локалните избори во првиот круг на 19 октомври и – два часа по затворањето на избирачките места – излезе со прелиминарна оценка на изборниот ден.
Изборниот ден започна мирно и навреме, со ограничени технички доцнења и поединечни проблеми со фингерпринт-апаратите на голем број локации низ целата земја. По 15 часот се бележи интензивирање на партиските активности, пораст на пријави за организиран превоз, притисоци, како и поединечни случаи на сомнежи за поткуп. Според прелиминарната оценка на ЦИВИЛ, изборниот ден во целина помина мирно и регуларно, а гласачите имаа можност слободно да ја изразат својата волја.
Сепак, изборниот ден беше исполнет со извештаи за низа пропусти, како и нерегуларности и слабости што се бележат и на голем број претходни изборни процеси.
Главни наоди од мониторингот: Технички и организациски слабости
Доцнење и технички проблеми
ЦИВИЛ бележи доцнење при отворањето и проблеми со фингерпринт апаратите во повеќе општини: најмалку во пет општини се доцнеше со отворање на избирачките места, додека проблеми со фингерпринт апаратите се бележат практично насекаде во земјата, вклучително и во Битола, Кавадарци, Кичево, Шуто Оризари, Аеродром, Сарај, Прилеп, Тетово, Чаир, Бутел, Кисела Вода, Центар и низа други.
Пристапност на избирачките места
ЦИВИЛ остро реагира на неуспехот на изборната администрација да ги направи сите избирачки места пристапни. Неразбирливо е зошто некои избирачки места се наоѓаат на горниот кат од установите каде што се одвива гласањето, иако има простории и на приземјето од тие објекти.
Кршење на изборниот молк
Кршењето на изборниот молк е со толкави размери што изгледа како да не постои законска забрана за спроведување пропагандни активности. Како на социјалните мрежи, така и во дел од интернет медиумите, но и во физичкиот простор – партиски функционери, па и лидери, кандидати и активисти не престанаа со кампањата во текот на изборниот молк кој, според законот, настапи в петок на полноќ.
Притисоци
Освен со промотивни објави, дел од политичките актери вршеше и директни притисоци врз гласачите. Така, тимот на ЦИВИЛ пресретна една порака што им била упатувана на „оние што чекаат за вработување“ со барање секој од нив да ја изрази својата поддршка за кандидатите на партијата – за време на изборниот молк.
Организиран превоз и притисоци се бележат особено по 15 часот речиси во сите поголеми општини низ земјата.
Изборен поткуп
ЦИВИЛ бележи најмалку еден случај кој вклучува сериозни индиции за поткуп на гласачи во општина Гази Баба. Организацијата ќе го истражи овој случај подетално и ќе излезе со конечен извештај во врска со наводите за изборен поткуп.
МВР уапси две лица во Прилеп под сомнение дека извршиле изборен поткуп.
На адреса на ЦИВИЛ пристигнаа повеќе граѓански пријави за изборен поткуп на повеќе места низ земјата, но организацијата не беше во можност да ја верификува точноста на тие пријави.
Попречување на работата на набљудувачите и новинарските екипи
ЦИВИЛ остро протестираше против попречувањето на работата на набљудувачите на ЦИВИЛ во неколку случаи, вклучително во Скопје, Кичево, Штип и Тетово.
Иако најголемиот дел од избирачките одбори совесно ја извршуваа својата работа, сепак, овие инциденти упатуваат на долгогодишна неподготвеност или намерно попречување на граѓанските набљудувачи.
ЦИВИЛ нотира попречување на работата и на неколку новинарски екипи.
Избирачки список
Квалитетот на Избирачкиот список повторно беше доведен под знак прашање по повеќекратни граѓански пријави од целата земја за починати лица кои фигурираат како гласачи. ЦИВИЛ обработи седум случаи во кои се нотираат починати лица во Избирачкиот список.
Оценка за интегритетот на изборниот процес до 19:00 часот
Наодите на ЦИВИЛ упатуваат дека, и покрај стабилниот тек на изборниот ден, клиентелистичките практики, политизацијата на изборната администрација и неказнивоста за нерегуларностите и понатаму претставуваат системски предизвик за изборниот интегритет.
На национално ниво, гласањето се одвиваше без системски прекин, со локализирани нерегуларности и технички проблеми, но и со низа посериозни слабости и нерегуларности, вклучително и изборен поткуп.
Гледано во целина, институциите функционираа во рамките на своите законски надлежности, иако јасно се забележува потребата од посериозно надминување на „критичните пропусти“ што се повторуваат за време на повеќе изборни процеси.
Пред крајот на изборниот ден, ЦИВИЛ излезе со препорака и едукативна содржина упатена до избирачките одбори строго да се придржуваат кон упатствата за валидност на ливчињата („важечко е секое ливче од кое недвосмислено се утврдува волјата“), со оглед на искуството од претходните изборни процеси кога се бележи сериозна недоследност во третирањето на гласачките ливчиња.
ЦИВИЛ нагласува дека изборниот интегритет не се мери само според денот на гласање, туку и според целокупниот контекст – од транспарентноста на институциите и независноста и професионалното ниво на медиумите, до еднаквите можности на кандидатите и довербата на граѓанките и граѓаните во изборниот процес.
ЦИВИЛ ќе продолжи со мониторингот и анализа на процесот на броење и објавување на резултатите, како и на евентуалните реакции и постизборни активности на политичките актери. Финалната оценка и препораки ќе бидат презентирани по завршување на сите активности поврзани со првиот круг на локалните избори.
Мониторинг тим на ЦИВИЛ
