Ескалацијата на конфликтот во Блискиот Исток, веќе има сериозни последици врз светската економија, со најсилен удар врз енергетските пазари, транспортот и инфлацијата, покажуваат најновите анализи на меѓународните институции.
Најголемиот економски удар доаѓа од нарушувањата во транспортот на нафта преку Ормускиот теснец – една од најважните енергетски артерии во светот. Според податоците на Меѓународната агенција за енергија, во март биле погодени испораки од околу 20 милиони барели дневно, со ризик од дополнително влошување во април.
Како директна последица, цената на нафтата повторно бележи раст, што ја засилува инфлаторната спирала на глобално ниво. Покрај суровата нафта, сè поизразен е и недостигот од деривати како дизел и авионско гориво, што веќе влијае врз пазарите во Азија, а се очекува да го погоди и европскиот пазар во наредните недели.
Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) предупредува дека оваа криза може да прерасне во класичен „стагфлаторен шок“ – комбинација од висок раст на цените и забавување на економскиот раст. Според ММФ, последиците ќе бидат нерамномерни, но речиси сите економии ќе се соочат со повисоки трошоци и намалена економска активност доколку кризата продолжи.
Паралелно, глобалната трговија е под зголемен притисок. Конференцијата на Обединетите нации за трговија и развој известува за сериозно намалување на поморскиот сообраќај низ Ормускиот теснец, што предизвикува зголемување на транспортните трошоци, осигурувањето и доцнењата во испораките. Дел од трговските рути функционираат со ограничувања, но тоа не е доволно за стабилизација на глобалните синџири на снабдување.
Ефектите веќе се чувствуваат и во реалните економии. Во Саудиска Арабија, активноста во не-нафтениот сектор бележи пад, додека зголемените цени на горивата ги принудуваат земјите увозници да воведуваат итни мерки за ублажување на ударот врз населението и индустријата. Во меѓувреме, зголемениот извоз на гориво од САД делумно го амортизира шокот во Европа, Азија и Африка, но не е доволен за целосна стабилизација.
Економските аналитичари предупредуваат дека светската економија сè уште не е во целосна криза, но ризиците брзо се акумулираат. Клучните индикатори во наредниот период ќе бидат движењето на цената на нафтата, обемот на транспорт низ Ормускиот теснец, достапноста на деривати и ревидираните прогнози за раст и инфлација.
Доколку конфликтот продолжи да ескалира, светот може да се соочи со нов бран на економска нестабилност, кој ќе ги погоди најсилно земјите зависни од увоз на енергенси – вклучително и голем дел од Европа и земјите во развој.
Џ. Д.
