Војната што започна со американско-израелските воени удари против Иран на 28 март прерасна во војна со повеќе жаришта. Блискиот Исток влезе во фаза на синхронизирана мултифронтална конфронтација, во која се преплетуваат држави, прокси-актери и глобални интереси.
Во текот на ноќта и утринските часови на 29 март, конфликтот се интензивира. По ударите врз воени командни центри и инфраструктура, се слушнаа и нови експлозии во Техеран. Нападите и пресретнувањата се проширија низ Заливот, вклучително и нови инциденти со дронови во Кувајт и Оман.
Нов момент во блискоисточната криза е вклучувањето на јеменските Хути во директни напади врз Израел. Тие извршија втор бран напади врз Израел во последните 24 часа и најавија продолжување на операциите, со што означија официјално влегување во војната. Нападите беа пресретнати, но проширувањето на фронтот создава континуиран притисок врз Израел од јужната страна и го проширува конфликтот кон Црвеното Море и глобалните трговски рути. Дополнително, заканите за Баб ал-Мандеб и нападите врз бродови ја трансформираат оваа линија во економско-стратешки фронт со глобални последици.
Паралелно, конфликтот на САД и Израел со Иран продолжува со масивни удари врз иранска инфраструктура. Во последните часови се потврдени нови удари во Техеран и јужен Иран. Иран возвраќа со ракети и дронови низ регионот во Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Оман.
Повеќе од 11.000 удари се регистрирани во текот на операциите, со илјадници жртви и регионални последици.
Во исто време, судирите со Хезболах во Либан ескалираат. Израелски напади убија новинари и медицински персонал, што предизвика меѓународни реакции. Во Газа, насилството продолжува и покрај формалните обиди за прекин на огнот.
Во тек е и информациската војна. Главните наративи на проиранските актери ја врамуваат војната со повик на „отпор против агресијата“, а нападите врз земјите во регионот се претставува како „одбрана на сите фронтови на отпорот“ и „ морална борба“. Овие наративи имаат цел да ги легитимираат иранските напади врз соседните и земјите во регионот. Со тоа се врши и мобилизација на поддршка на сопствените граѓани, но и пошироко, на глобален план.
Од израелска страна доминира наративот за „превентивна безбедност“, односно дека нападите се неопходни за да се спречи поголема закана. Со овој наратив се оправдуваат ударите врз иранската инфраструктура и се минимизираат цивилните последици. Во суштина, тоа е наративот дека Израел се вклучува во „одбрана, не агресија“.
Улогата на САД и претседателот Доналд Трамп останува клучна, но и контроверзна. Вашингтон јавно декларира цели за неутрализирање на иранските ракетни капацитети, ограничување на нуклеарната програма и слабеење на регионалното влијание на Техеран. Во исто време, администрацијата на Трамп испраќа двојна порака – продолжување на воените удари, но и наводни дипломатски обиди за деескалација, вклучително и одложување на напади врз енергетската инфраструктура и тврдења за „продуктивни разговори“ со Иран. Паралелно со тоа, Пентагон подготвува сценарија за можни ограничени копнени операции, што укажува дека конфликтот може да влезе во уште поопасна фаза. Со други зборови, светот овие денови е соочен со воена ескалација, тешки економски последици и конфузна дипломатија.
Џ. Дерала, Д. Мишев
