Во интервју за Trust.mk, новинарот Насер Селмани разговара со Џабир Дерала, претседател на ЦИВИЛ, за состојбата со изборните процеси во Северна Македонија. Во интервјуто се зборува и за нетранспарентно финансирање на политичките партии за време на изборните кампањи, како и недостигот од материјални и технички услови за ефикасна работа на Државната изборна комисија.
Дерала оценува дека земјата и понатаму нема слободни и фер избори, туку само „конкурентни“, како што ги квалификува ОБСЕ/ОДИХР.
Според него, причината зошто реформите на изборното законодавство постојано се одложуваат лежи во теснопартиските интереси.
„Се работи за ценкање. Обичен политички пазар е во прашање и потоа во последен момент се прифаќа само мал дел од препораките“, вели Дерала, потсетувајќи дека иако бил изработен обемен документ со усогласени решенија, парламентот усвоил само неколку измени.
Дерала објаснува дека формулацијата „конкурентни избори“ всушност е дипломатски начин да се избегне директна критика.
„Во дипломатијата и тоа што не е кажано кажува многу. Ние немаме слободни, фер и демократски избори“, нагласува Дерала, посочувајќи дека процесот е оптоварен со политичка и медиумска корупција, купување гласови и силни влијанија врз гласачкото тело.
„Изборниот процес станува скапа формалност, а резултатите често се ‘избоксувани’ уште пред гласањето“, додава тој.
Особен проблем, според Дерала, е недоследниот Изборен законик, кој со години се менува ад хок, без системска логика. „Имате ситуации каде нешто е забрането, но нема јасна санкција. Тоа остава простор секој да се однесува како што сака и да избегне одговорност“, вели тој, потенцирајќи дека и институциите често не постапуваат токму поради ваквите правни празнини.
Критиките се особено остри во однос на финансирањето на политичкото рекламирање.
„Тоа е озаконување на медиумската корупција. Системот ги корумпира медиумите со јавни пари“, вели Дерала, додавајќи дека на овој начин се задушува критичкото новинарство. „Кој уредник ќе критикува партија од која добива илјадници евра секои избори?“, прашува тој.
Во исто време, Државната изборна комисија, која треба да го спроведе процесот, нема доволно ресурси. „Имаме институција која треба да организира фер избори, а нема доволно луѓе, техника и средства“, вели Дерала, посочувајќи дека таа често е ставена во улога на „сметководител“ без вистинска контрола врз процесите.
Проблематична е и транспарентноста на партиските финансии. „Им се оставаат месеци за да ги објават извештаите – доволно време да се ‘средат’“, предупредува тој, додавајќи дека постојат сериозни сомнежи за присуство на „црни пари“ во изборните кампањи без соодветна институционална реакција.
Дополнително, системот за приговори е нефункционален, а граѓанските организации немаат формална можност нивните наоди да бидат процесирани.
„ДИК може да ги прими нашите наоди, но само како информација – не може да постапува по нив“, објаснува Дерала.
На крајот, тој заклучува дека суштинскиот проблем е отсуството на политичка волја. „Политичките елити не сакаат изборен систем усогласен со европските стандарди“, вели Дерала, оценувајќи дека без вистински реформи, земјата ќе продолжи да има избори кои се конкурентни, но не и демократски.
Б. Ј.
