Газа влегува во неизвесна и длабоко проблематична „поствоена“ фаза, во која формалното примирје не значи и реален мир. Иако прекинот на огнот поддржан од САД од октомври 2025 година технички останува во сила, состојбата на теренот се опишува како комбинација од хуманитарна катастрофа и силно милитаризиран систем на управување.
Контроверзен модел на управување
По војната, Газа се управува според рамка позната како „сеопфатен план“ или т.н. Трамп-Кушнерова иницијатива (Резолуција 2803). Формално, цивилните работи треба да ги води технократска палестинска влада, составена од експерти.
Но во пракса, клучната моќ е концентрирана во таканаречениот „Одбор за мир“ (Board of Peace), со доминантна улога на САД, што предизвикува сериозни критики за ограничен суверенитет и демократска легитимност.
Територијата е дополнително трансформирана во т.н. „сигурносни резиденцијални зони“, со постојано присуство на израелски сили, надгледување со дронови и повремени копнени операции. Критичарите ова го опишуваат како „де факто окупација без одговорност“.
Хамас – повторно фактор на теренот
И покрај напорите за негово разоружување и исклучување, Хамас повторно ја зацврстува својата позиција во одредени делови од Газа. Според извештаи, организацијата ја искористила регионалната ескалација, особено конфликтот со Иран, за да ја прошири својата контрола.
Реакциите меѓу населението се поделени — дел од граѓаните го гледаат ова како извор на ред во хаосот, додека други стравуваат од повторна милитаризација и репресија.
Хуманитарна состојба: „ужасна“
Обединетите нации ја опишуваат состојбата како „ужасна“, со драматично влошување поради пошироката регионална криза.
Од почетокот на примирјето, повеќе од 670 Палестинци загинале во изолирани напади и прекршувања, додека вкупниот број на жртви од октомври 2023 година надмина 72.000.
Речиси осум недели трае целосна блокада, што доведе до сериозен недостиг на храна. Околу 2,2 милиони луѓе се соочуваат со глад, а единствениот функционален премин за хуманитарна помош — Керем Шалом — создава тесно грло за снабдување.
Раселување, болести и уништена инфраструктура
Околу 90% од населението останува раселено. Привремените засолништа се дополнително уништени од песочни бури во текот на март.
Недостигот на основна санитарна инфраструктура доведе до појава на сериозни здравствени проблеми, вклучително и респираторни инфекции и ширење на штетници.
Обнова без политичко решение
Обновата на Газа се проценува на околу 70 милијарди долари. Иако САД ветија 10 милијарди, повеќето земји од Заливот се воздржани, барајќи јасна политичка перспектива, особено во однос на решението за палестинска државност.
Во меѓувреме, израелските власти ја проширија т.н. „Портокалова линија“ — милитаризирана тампон-зона, каде движењето на хуманитарните конвои е строго контролирано. Ова дополнително го намалува просторот достапен за цивилите.
„Мир“ без излез
И покрај формалното примирје, Газа останува заглавена во, како што го опишуваат аналитичарите, „порочен круг“ — без политичко решение, со ограничен пристап до помош и под постојан безбедносен притисок.
Регионалната војна и недостатокот на јасна визија за иднината го блокираат секој обид за вистинско закрепнување, оставајќи милиони луѓе во состојба на неизвесност, зависност и преживување од ден за ден.
ЦМ Деск
