Кризата околу Гренланд може да го донесе моментот кога Европа мора да му се спротивстави на Доналд Трамп, бидејќи официјалните лица изјавија дека обидот на САД да ја анектира територијата би можел да го разбие трансатлантскиот сојуз на НАТО, се наведува во статија на Гардијан.
Европските лидери ги задоволуваат барањата на Трамп речиси една година, бидејќи тој ги притиска земјите од НАТО да ги зголемат своите трошоци за одбрана на 5% од БДП и се заканува дека ќе ја повлече американската поддршка од Украина како дел од мировниот процес што се чини дека е во корист на Русија. Тие, исто така, дадоа пригушен одговор на американскиот авантуризам во странство, вклучително и апсењето и предавањето на Николас Мадуро од Венецуела.
Послушноста честопати се манифестираше јавно. Различни европски лидери се натпреваруваа за улогата на „шепотец на Трамп“, а генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, озлогласено го нарече „татко“ на самитот минатиот јуни, пишува Гардијан.
Но, постојаните и сè повоинствени барања на Трамп Данска да му го отстапи или продаде полуавтономниот Гренланд предизвикаа една од најголемите кризи за трансатлантското партнерство во неговата историја – и може да ја принуди Европа да повлече линија во снегот.
„Амбицијата на претседателот е на маса“, изјави данскиот министер за надворешни работи, Ларс Леке Расмусен, за Фокс њуз по разговорите. „Секако дека имаме црвени линии. Ова е 2026 година, тргувате со луѓе, но не тргувате со луѓе.“
По едночасовниот состанок со потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, и државниот секретар, Марко Рубио, Расмусен и министерката за надворешни работи на Гренланд, Вивијан Мотцфелд, стоеја со намрштени лица пушејќи цигари пред извршната зграда на Ајзенхауер во Вашингтон.
„Кога станува збор за Гренланд, Европејците пронајдоа црвена линија на која навистина сакаат да се придржуваат“, рече Кристин Берзина, виш соработник во Германскиот Маршалов фонд за одбрана на САД и трансатлантска безбедност.
„Сè друго беше предмет на преговори… но ситуацијата со Гренланд е различна бидејќи станува збор за прашањето на суверенитетот и станува збор за прашањето дали Европа е способна да се залага за себе во однос на сопствената територија, своите права.“
Сепак, Европа беше во „дипломатска неповолна положба“ поради нејзината зависност од САД за безбедност, рече поранешниот премиер на Латвија, Кришјанис Каринш.
„За жал, Европа не е во силна позиција силно да се спротивстави, бидејќи, да речеме, ако Европа го отвори спорот во трговска зона, сигурен сум дека САД би одговориле со или повеќе од тоа“, рече тој. „На крајот на краиштата, на Европа сè уште ѝ се потребни САД.“
Притисокот врз претставниците од Данска и Гренланд е огромен. Еден ден по средбата со претставниците на САД, видливо емотивната Мотцфелд рече дека била преоптоварена од последните неколку дена преговори.
„Данска навистина беше само добар сојузник на САД“, рече Марисол Мадокс, виш соработник во Институтот за арктички студии на Универзитетот Дартмут. „Значи, тоа е исто така дел од она што го прави ова толку извонредно, бидејќи беше како да му се приближиш на твојот најдобар пријател и едноставно случајно да го плеснеш по лице… Нема ништо што би го предизвикало ова.“
Интересот на Трамп за стекнување на островот само порасна откако неговиот долгогодишен пријател Роналд Лодер, наследник на козметичката компанија „Есте Лодер“, првпат му го предложи во 2019 година. Белата куќа изјави дека нејзина главна грижа е националната безбедност, но Трамп призна дека егото игра и клучна улога. Минатата недела тој за „Њујорк тајмс“ изјави дека поседувањето на Гренланд е „она што го чувствувам како психолошки потребно за успех“. Во петокот, Трамп се закани дека ќе воведе царини за земјите кои не „се согласуваат“ со неговата амбиција да го анектира Гренланд.
Други во неговата администрација – особено Венс – ја гледаат опсесијата со Гренланд како можност да започнат уште една борба со европските сојузници, а европските дипломати ја гледаат неговата одлука да се приклучи на преговорите како негативен знак.
Венс „особено ужива во ова“, пишува Гардијан, повикувајќи се на изјава од ненаведен извор.
„Јасно е зошто се вклучил и тоа ќе ги направи разговорите поемотивни“. „Политико“ објави дека 10 министри и функционери анкетирани за неговата вклученост не го сметале за сојузник во Гренланд или други трансатлантски прашања.
Европа одговори со обид да го отстрани аргументот на администрацијата на Трамп дека Гренланд е недоволно заштитен од потенцијален руски или кинески напад. Мал француски воен контингент пристигна на островот во четврток како дел од ограничено распоредување, кое вклучува војници од Германија, Шведска, Норвешка, Финска, Холандија и Велика Британија.
Д. Т.
