Коалиција на волните (Coalition of the Willing), заснована на „Е5“ форматот на воено најмоќните европски членки на НАТО кои воедно се и со најголеми буџети во одбраната (Велика Британија, Франција, Германија, Италија и Полска), еволуираше во клучна платформа за брза испорака на воена помош преку заобиколување на бирократските препреки.
Формирањето на специјализираната Коалиција за одбрана од балистички ракети за време на големиот самит во Париз на 13 јули не е само уште еден дипломатски настан, туку радикално поместување кон автономна и координирана европска одбранбена архитектура која ги спојува воено-индустриските капацитети со реалните потреби на бојното поле.
На самитот во Париз, кој ги обедини европските и светските лидери, беше објавено и официјалното приклучување на Северна Македонија и Молдавија во пошироката безбедносна рамка на коалицијата. Сепак, поради логистички или политички приоритети, македонската држава немаше свој претставник на самиот собир.
За време на конференцијата, украинскиот претседател Володимир Зеленски објави дека Северна Македонија и Молдавија официјално станаа дел од Коалицијата на волните“, со што вкупниот број на земји-учеснички се искачи на 40. И покрај важноста на овој дипломатски чин за Скопје, земјата изостана од „семејната фотографија“ на лидерите пред историскиот комплекс „Дом на инвалидите“.
За разлика од Северна Македонија, другите балкански сојузници обезбедија активно присуство. Албанскиот премиер Еди Рама, грчкиот премиер Кирјакос Мицотакис, како и лидерите на Хрватска, Словенија и Романија беа дел од состанокот.
Од друга страна, Бугарија донесе одлука целосно да го бојкотира собирот и да го напушти сојузот, со што се обистинија прогнозите дека Румен Радев ќе остане доследен на својата проруска ориентација.
Тесното јадро на новата Коалиција за одбрана од балистички ракети ја сочинуваат десет европски нации кои потпишаа заедничка декларација: Украина, Франција, Германија, Италија, Холандија, Данска, Норвешка, Шпанија, Шведска и Обединетото Кралство.
На заедничкото фотографирање, во центарот на првиот ред се најдоа украинскиот претседател Володимир Зеленски и францускиот претседател Емануел Макрон, опкружени со присутните шефови на држави на сојузничките земји.
Главниот фокус на разговорите меѓу присутните сојузници беше ставен на итна одбрана на украинскиот воздушен простор. Претседателот Зеленски упати конкретно барање до партнерите за испорака на 100 ракети „Патриот“ (Patriot) месечно за целосно обезбедување на критичната инфраструктура пред почетокот на претстојната зима.
Долгорочно гледано, лансирањето на оваа Коалиција за одбрана од балистички ракети претставува длабок и неповратен пресврт во континенталната безбедносна динамика. Со напуштање на тромиот и често блокиран модел на одлучување со апсолутен консензус карактеристичен за НАТО, воено развиените европски нации создаваат своевиден „минилатерализам“ во одбраната.
Наместо апстрактни ветувања, овој нов сојуз директно ги спојува воено-индустриските капацитети за производство на ракетни пресретнувачи со моменталните геостратешки потреби на теренот. Успехот на овој интегриран штит не само што ќе го редефинира степенот на независност на самата Европа од американскиот одбранбен чадор, туку поставува и нова реалност во која фрагментираните европски воздушни простори конечно се спојуваат во единствен, непробоен одбранбен бедем.
Џ. Д. / М. Д.
ДОПОЛНУВАЊЕ: Иако Самитот во Париз означи официјално зачленување на Северна Македонија во оваа коалиција, македонската јавност остана скратена за клучни детали. Официјалните соопштенија од самитот не содржат имиња, ниту точниот состав на македонската делегација. Едноставно, власта одлучи да не испрати претставници на највисоко државно или владино ниво — како претседател или премиер — што е во остар контраст со повеќето земји-членки кои беа претставени на највисоко лидерско ниво.
Отсуството на највисокото државно раководство на настан од ваков стратешки габарит уште еднаш ги потенцира прашањата за дипломатскиот капацитет, приоритетите и начинот на кој земјата ги менаџира своите меѓународни обврски.
Фото извор: NATO.int
