Периодот од 24 до 31 март може да се покаже како најнестабилната и најопасна недела од досегашниот конфликт на Блискиот Исток. Во фокусот се два паралелни процеси: одбројувањето на американскиот ултиматум кон Иран и забрзаната ескалација на копнената војна во Либан.
Одбројување до 28/29 март
Најкритичниот фактор е петдневниот рок што го постави американскиот претседател Доналд Трамп, кој истекува на 28, односно 29 март.
Вашингтон привремено ги суспендираше нападите врз иранската енергетска инфраструктура, оставајќи простор за можни преговори. Но, пораката е јасна: доколку Ормускиот Теснец не се отвори за меѓународниот поморски сообраќај до крајот на рокот, САД се закануваат дека ќе ја „збришаат“ енергетската инфраструктура на Иран, почнувајќи од најголемите електрани.
И покрај тврдењата на Трамп за „многу продуктивни разговори“, Техеран продолжува да негира дека постои каков било дипломатски контакт. Во следните седум дена ќе стане јасно дали станува збор за реален дипломатски обид или за тактичка комуникација насочена кон смирување на пазарите пред евентуална ескалација.
Либан: на прагот на копнена инвазија
Додека вниманието е насочено кон односите меѓу САД и Иран, ситуацијата на северната граница на Израел се движи кон точка од која нема враќање.
Во последните 24 часа, израелските сили систематски ги уништуваат мостовите на реката Литани. Според воени аналитичари, ова претставува завршна фаза на подготовка за голема копнена офанзива во јужен Либан, која може да започне во текот на оваа недела.
Паралелно, израелски претставници сѐ погласно зборуваат за воспоставување трајна „тампон-зона“ јужно од Литани — сигнал дека операцијата се движи од ограничена воена акција кон потенцијална територијална окупација.
Економија во „црвена зона“
Глобалните економски последици од кризата најверојатно ќе достигнат врв токму оваа недела.
Цената на нафтата веќе повторно надмина 90 долари за барел, по иранското негирање на преговорите. Аналитичарите предупредуваат дека, доколку Ормускиот Теснец остане затворен по истекот на рокот, цените може да скокнат на 120 до 150 долари за барел.
Европа се подготвува за сериозни енергетски потреси. По одлуката на Словенија за рационализација на горивото, се очекува и други земји на ЕУ да воведат слични мерки, со оглед на растечкиот недостиг од течен природен гас и нафта.
Внатрешната стабилност на Иран под прашање
Дополнителна неизвесност внесува ситуацијата во самиот Иран, особено околу новиот врховен лидер Мојтаба Хамнеи, кој сè уште не се појавил во јавноста.
Доколку до крајот на март не се појави со јасен „доказ за живот“, тоа може да предизвика криза на легитимитет во рамките на иранскиот систем, особено во однос на улогата на Револуционерната гарда.
Истовремено, иранското раководство предупредува дека, доколку САД ги нападнат нивните енергетски капацитети по истекот на рокот, ќе следи одмазда врз енергетската и водната инфраструктура во земјите од Персискиот Залив — Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и Катар. Таков развој би можел да го претвори сегашниот конфликт во долгорочна регионална криза со глобални последици.
Клучни датуми
25 март – рок за авиокомпаниите да одлучат за продолжување на суспензијата на летови во регионот
27 март – очекувана ескалација на израелските воени копнени операции во Литани
28/29 март – истек на петдневниот рок на САД; можен почеток на нова фаза на воени операции
31 март – гласање во Советот за безбедност на ОН за резолуција за прекин на огнот
Во вакви услови, следните седум дена не се само уште една фаза од конфликтот — тие претставуваат пресвртница што може да го одреди правецот на целиот регион, па и на глобалната безбедност.
ЦМ Деск
