Денешното партнерство на Русија и Кина често се претставува како природен сојуз на две сили што се спротивставуваат на западното влијание. Но нивните односи никогаш не биле едноставни. Во нив се испреплетуваат територијални загуби, воени судири, идеолошки поделби и периоди на блиска соработка. За Кина, Русија била и империјална сила што одзела територии, и советски партнер што ѝ помогнал во војната против Јапонија.
Териториите што останаа во историската меморија
Во средината на 19 век, додека династијата Ќинг била ослабена од внатрешни кризи и војни со западните сили, Руската империја ја проширила својата територија на сметка на Кина. Со договорите од Ајгун во 1858 и Пекинг во 1860 година, Русија добила големи области северно од реката Амур и источно од Усури, кон Пацификот. Во кинеската историска меморија, тие договори се вбројуваат меѓу „нееднаквите договори“ склучени во периодот на слабост на земјата.
Оваа историја и денес е дел од кинескиот национален наратив, но не значи дека Пекинг постојано ги поставува старите граници како непосредно политичко барање. Таа, сепак, потсетува дека односите со северниот сосед не се изградени само врз заемна доверба.
Советска помош и советско влијание
Односите продолжиле да осцилираат и во 20 век. Во 1929 година избувнал вооружен судир околу Кинеската источна железница во Манџурија. Советската интервенција ја принудила кинеската страна да се врати на претходниот систем на заедничко управување со железницата. Тоа било предупредување дека Москва ќе употреби сила за да ги брани сопствените интереси во Кина.
Но со јапонската агресија во Кина, интересите на двете земји се приближиле. По почетокот на целосната војна меѓу Кина и Јапонија во 1937 година, Советскиот Сојуз склучил договор за ненапаѓање со кинеската Националистичка влада и ѝ испраќал оружје, кредити и воена помош, вклучително и советници и пилоти. Поддршката му помогнала на кинескиот отпор, а истовремено служела и на советската цел да го ограничи јапонското влијание во Азија.
Паралелно, во северозападната кинеска област Синџијанг, Москва стекнала значително политичко, воено и економско влијание за време на владеењето на регионалниот лидер Шенг Шицај. Така, советската улога била двојна: помош за Кина во борбата против Јапонија, но и силно мешање во чувствителен пограничен регион.
Од комунистички сојуз до вооружено ривалство
По создавањето на Народна Република Кина во 1949 година, Пекинг и Москва станале блиски комунистички сојузници. Но идеолошките и стратешките несогласувања постепено се продлабочиле. Во 1969 година, спорот за границата прераснал во смртоносни судири на реката Усури, вклучително и околу островот Женбао, познат во Русија како Дамански. Двете сили се нашле на работ на поширока војна.
Островот Женбао денес ѝ припаѓа на Кина. Контролата на Пекинг е воспоставена по судирите во 1969 година, а со спогодбата во 1991 година, СССР го признава островот како територија на Кина.
Затоа денешната соработка не значи дека историските противречности исчезнале. Кинеската меморија ги содржи и царските територијални загуби, и советското мешање, но и советската помош против Јапонија и сојузништвото по 1949 година. Москва и Пекинг денес имаат заеднички интереси, но нивното партнерство почива врз прагматични пресметки, а не врз непрекинато историско пријателство.
ОПСЕРВАТОРИЈА ЗА ВОЕНИ И ГЕОПОЛИТИЧКИ ПРАШАЊА | ЦИВИЛ
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
