Клучни наоди
- Избирачкиот список е хронично недоверлив и претставува еден од најсериозните институционални проблеми на локалните избори 2025, со директно влијание врз изборниот интегритет.
Присуство на починати лица и отсуство на живи гласачи во Избирачкиот список е системска, а не изолирана појава, потврдена преку мониторинг на ЦИВИЛ.
Системска неспособност на институциите да разликуваат меѓу живот и смрт, право и исклучување, што е неспоиво со основните демократски стандарди.
Нарушена јавна доверба во изборниот процес, што создава простор за сомнежи и конспиративни наративи и ја поткопува легитимноста на изборните резултати.
Недостаток на транспарентност и отчетност во активностите на Државната изборна комисија поврзани со ревизијата на Избирачкиот список.
Неуспехот да се воспостави точен и ажуриран Избирачки список претставува структурен демократски дефицит, а не технички проблем.
Највпечатливиот и секогаш присутен пример за институционален неуспех на локалните избори во 2025 година е застарениот, недоверлив и недоволно одржуван Избирачки список. Далеку од тоа да биде техничка база на податоци, Избирачкиот список е темелот на изборниот интегритет. Кога тој е неточен, секоја фаза од изборниот процес — од излезноста до кредибилитетот на резултатите — станува спорна.
Мониторингот на ЦИВИЛ уште еднаш потврди дека Избирачкиот список содржи имиња на починати лица, додека истовремено исклучува полнолетни граѓани со право на глас. На избирачкото место бр. 2479 во општина Гази Баба, 20 од вкупно 399 запишани гласачи биле починати, што претставува пет проценти од целокупниот список. Ова не е маргинална несогласност, ниту изолиран пропуст. Станува збор за сериозен институционален неуспех што директно ја поткопува довербата во изборниот процес и отвора легитимни сомнежи за точноста на гласачките податоци на национално ниво.
Уште поилустративен случај е евидентиран во општина Шуто Оризари, на избирачкото место 2957/1 во ООУ „26 Јули“. Таму, дедо и внук со исто презиме се појавиле во спротивни улоги во системот: починатиот дедо сè уште бил наведен како гласач, додека живиот внук воопшто не бил впишан во списокот. Ваквите случаи одат подалеку од административна грешка. Тие откриваат систем неспособен сигурно да разликува меѓу живот и смрт, меѓу право и исклучување — неуспех неспоив со основните барања за демократски избори.
Овие примери можеби изгледаат апсурдно, дури и надреално, но тие одразуваат длабоко вознемирувачка реалност. Тие откриваат државна администрација која изборниот интегритет го третира како формалност, а не како основна демократска обврска. Кога грешки од ваков обем се повторуваат низ изборни циклуси, тие престануваат да бидат аномалии и стануваат индикатори за системска негрижа.
Недоверлив Избирачки список дополнително ги поттикнува јавните сомнежи и конспиративни наративи, без разлика дали се оправдани или не. Кога граѓаните наидуваат на имиња на починати лица во гласачките списоци или се соочуваат со сопствено отсуство од нив, довербата во институциите не само што слабее — таа активно се разградува. Во таква средина, дури и добро спроведените процедури на изборниот ден не можат да ја вратат довербата во резултати кои се потпираат на погрешни темели.
Особено загрижувачки е недостатокот на транспарентност и отчетност околу институционалните напори за надминување на овој проблем. Во мај 2025 година, Државната изборна комисија формираше работна група задолжена за ревизија на Избирачкиот список, формално опишана како иницијатива за „ангажирање на вработени во работна група“ за обработка на податоците (ЦИВИЛ Медиа, 22 мај 2025). Меѓутоа, до денес јавноста нема добиено никакви суштински информации за мандатот на групата, методологијата, процедурите, роковите или средствата издвоени за нејзината работа. Оваа непрозирност отвора сериозни прашања дали иницијативата била наменета за вистинска реформа или само за симболично прикажување активност без отчетност.
Отсуството на јасни резултати, мерливи подобрувања или јавно известување дополнително ја зацврстува перцепцијата дека негрижата — наместо одговорноста — управува со еден од најкритичните столбови на изборниот систем. Неуспехот да се воспостави и одржува сигурен Избирачки список не е неутрален административен пропуст. Тој претставува структурен демократски дефицит.
Без точни гласачки податоци, изборите не можат да гарантираат еднаквост на избирачкото право, транспарентност на учеството или кредибилитет на резултатите. Доколку остане нерешен, овој проблем одржува циклус во кој секои избори започнуваат под сенка на сомнеж, без оглед на тоа колку мирно се одвива гласањето на самиот изборен ден. Во таа смисла, Избирачкиот список не е само техничко прашање што чека корекција. Тој е тест за институционалната сериозност, политичката волја и демократската зрелост. Сè додека овој проблем остане нерешен, тврдењата за изборен интегритет ќе продолжат да бидат неосновани.
