Унгарија денеска гласа на избори што се сметаат за најзначајни од 2010 година наваму, и кои ќе влијаат на иднината на нејзините демократски институции, нејзината позиција во Европа и нејзините односи со Русија.
Унгарија, земја со 9,5 милиони жители и околу 8,2 милиони регистрирани гласачи, избира нов Национален парламент со 199 места, според комбиниран изборен систем: 106 пратеници се избираат во едномандатни изборни единици (со мнозински систем), а 93 од национални партиски листи (пропорционален систем).
Низ целата земја има околу 10.000 избирачки места, кои се отворени од 07:00 до 19:00 часот по локално време. Се очекува висока излезност поради тесната изборна трка. Во 2022 година, излезноста изнесуваше 69,5%, со околу 5,7 милиони гласачи.
Клучен предизвик е што овој комбиниран изборен систем често ја засилува предноста на најсилната партија, особено во руралните средини.
Кој се натпреварува
Во центарот на овие избори се две главни политички сили.
Виктор Орбан и Фидес
Орбан доминира на унгарската политичка сцена од 2010 година, градејќи систем што самиот го нарекува „илиберална држава“.
Неговата платформа се темели на национален суверенитет, антимиграциски политики, отпор кон институциите на ЕУ и нивните надворешни и одбранбени политики, како и блиски врски со Русија. Во завршницата на кампањата, неговата реторика сè повеќе ги претставува Украина и претседателот Володимир Зеленски како главни противници.
Петер Маѓар и партијата ТИСА
Порано и самиот дел од системот, а сега главен предизвикувач, Маѓар се наметна како најсериозна закана за Орбан во последните 16 години.
Неговата кампања се фокусира на борба против корупцијата, обновување на владеењето на правото, враќање на довербата со Европската Унија и запирање на демократското назадување.
Други
Помалите партии, вклучително и крајнодесничарското Движење „Наша татковина“, се очекува да имаат ограничена улога, освен ако изборната трка не стане исклучително неизвесна.
Анкети
Последните предизборни анкети укажуваат на тесна и неизвесна трка, при што ТИСА се движи околу 47–52 проценти, Фидес околу 40–46 проценти, а другите партии се на или под прагот од 5 проценти.
Некои проекции сугерираат дека опозицијата би можела дури и да се доближи до двотретинско парламентарно мнозинство, додека други сè уште го прикажуваат Фидес како конкурентен, благодарение на структурните предности во изборниот систем.
Ова е најблиску што Унгарија се нашла до реална можност за промена на власта од 2010 година наваму.
Што е во прашање
Демократија наспроти автократија
Овие избори нашироко се доживуваат како референдум за политичкиот систем на Унгарија.
Под водство на Виктор Орбан, медиумскиот плурализам е намален, независноста на судството е нарушена, а државните институции се партизирани.
Победа на Петер Маѓар би можела да означи почеток на институционални реформи, но само ако е поддржана со доволно парламентарна моќ, односно двотретинско мнозинство.
Европа наспроти изолација
Односите на Унгарија со Европската Унија се критични. Милијарди евра од ЕУ фондовите остануваат замрзнати поради установени проблеми во доменот на владеењето на правото. Орбан повеќепати влегуваше во судири со Брисел, а Унгарија често настапуваше како блокирачки фактор во процесите на одлучување во ЕУ.
Промена на власта би можела брзо да доведе до нормализација на односите со ЕУ, деблокирање на средствата и враќање на Унгарија во европскиот мејнстрим.
Влијанието на Русија во Европа
Орбан одржува блиски односи со Владимир Путин и по целосната руска инвазија врз Украина. Тоа вклучува одложувања или отпор кон санкциите на ЕУ, отпор кон поддршката за Украина и продолжена енергетска соработка со Москва.
Резултатот од овие избори директно ќе влијае врз балансот на влијание во рамките на ЕУ и врз ефективноста на западното единство кон Украина.
Контролата врз системот
Дури и во случај на победа на опозицијата, структурата на моќта останува клучно прашање. Обично мнозинство овозможува формирање влада, додека двотретинско мнозинство овозможува уставни промени.
Без такво мнозинство, многу елементи од системот изграден од Орбан, како што се судството, регулаторните тела и медиумските структури, би можеле да останат недопрени.
Зошто светот внимателно следи
Овие избори внимателно ги следат Европската Унија, Соединетите Американски Држави и Русија. Унгарија стана симболично бојно поле меѓу спротивставени политички модели: либерална демократија и илиберално владеење.
Промена на власта би одекнала далеку надвор од Унгарија, потенцијално ослабувајќи ги мрежите на авторитарните структури низ Европа.
Гласањето во Унгарија денес не се однесува само на тоа како ќе се владее со земјата, туку и каде таа припаѓа: помеѓу континуитет и промени, помеѓу консолидација на моќта и демократско обновување, и помеѓу стратешка двосмисленост и јасно европско позиционирање. Исходот ќе ја обликува иднината на Унгарија, но ќе влијае и врз политичката насока на Европа во целина.
ЦМ Деск
(ПРЕГЛЕД) Еден непријател не е доволен: Како се гради и троши моќта на Орбан
