Во контекст на смената на членовите на Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања со Бугарија, пишуваше Валентино Димитровски во текстот под наслов „За работата на Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања“ објавен во во Либертас на 3 септември.
Според авторот на анализата, неодамнешната најава на премиерот Мицковски за промени во персоналниот состав на Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања, по себе не е проблематична, но отсликува загрижувачки интонации, имајќи го предвид неговото образложение што беше изложено како личен став: „Лично ако мене ме прашувате, мислам дека актуелната мешовита комисија апсолутно не ги оправда очекувањата и не беше заштитник на националните интереси на македонскиот народ“.
Ставот околу изневерените очекувања од работата на Комисија е субјективна перцепција на премиерот и нема потреба од анализа, затоа што, како и секој друг, тој има право на лични ставови и мислења, пишува авторот. Според него, загрижува интерпретацијата за улогата и задачите на Комисијата, која според Мицкоски не била „заштитник на националните интереси на македонскиот народ“.
„Загрижувачки е во третата деценија од 21-от век да се користат одамна надминати идеолошки образци со кои на Комисијата и се фингира улога (и цели) што потекнува од идеолошко-политичкиот супстрат, а не од базичните принципи на научниот дискурс (историографскиот). А тие базични принципи во секој научен дискурс, особено во историографскиот, се димензионирани како поливалентни, полиперспективни интерпретативни образци базирани на автентични, проверени и на докази засновани и верификувани историски извори. Впрочем, во тој дух беше дефинирана и задачата на мешовитата комисија: „…со цел продлабочување на заемната доверба… да придонесе за објективно и засновано на автентични и на докази засновани историски извори, научно толкување на историските настани (член 8 точка 2 од Договорот). Задача на Комисијата во нејзиното работење (независно од нејзиниот персонален состав) била и треба да е исклучиво имплементирање на овие научни принципи, а не заштита на националните интереси на македонскиот или на бугарскиот народ денес“, пишува Димитровски во Либертас, а во продолжение на текстот ги наведува главните достигнувања на Комисијата.
Во овој прилог, ќе пренесеме дел од тие резултати:
Во досегашното работење Комисијата има донесено Препораки за заедничко одбележување на историските личности: Цар Самоил, Свети Кирил и Методиј, Свети Климент Охридски и Св. Наум Охридски, како и Препораки за учебниците по историја за 5-ти клас во Република Бугарија и за 6-то одделение во Република Северна Македонија.
За Цар Самуил Комисијата констатира дека „…е владетел на голема средновековна држава, којашто поголемиот дел од современата историска наука ја смета за Бугарско царство со центар во територијата на денешна Република Северна Македонија. Тоа опфаќа значителен дел од земјите и населението на Балканскиот Полуостров. Цар Самуил и неговата драматична судбина се симбол на заедничката историја, којашто се споделува од двете современи држави Република Северна Македонија и Република Бугарија.
Заедничката комисија им предлага на двете влади, во духот на потпишаниот двостран Договор, одбележувањето на цар Самуил да биде знак на споделени вредности и вистинско добрососедство и пријателство“. Доколку се почитува принципот на „објективно и засновано на автентични и на докази засновани историски извори, научно толкување на историските настани“, формулацијата за Цар Самоил целосно соодветствува со расположивите историски документи, како и со ставовите на целокупната светска историографија. Доволно е да се консултира која било релевантна светска енциклопедија за оваа историска личност.
(…)
Во истиот дух се димензионирани препораките за учебниците по историја за 5-ти клас во Република Бугарија и за 6-то одделение во Република Северна Македонија што генерално се однесуваат на избегнување на неосновани историографски сугестии за античката историја и недостатоци во историската географија, на надминување на одредени фактографски непрецизности, вклучување на поширокиот регионален контекст, посодржински претставување на историските процеси и создавање на побогата слика за културно-историското наследство во регионот, а воедно, се упатува на извесен историски анахронизам во конструирање на континуитет меѓу две временски оддалечени епохи (античка Македонија и современата македонска држава) или меѓу мисијата на апостол Павле и средновековните црковни структури што постоеле на територијата на денешна Република Северна Македонија.
Препораки за учебниците кај нас и во Бугарија (како и за наведените историски личности) ја имплементираат полиперспективноста како темелна интерпретативна вредност, го почитуваат суверениот пристап на секоја страна и храбро упатуваат на надминување на одредени стереотипи во двете историографии еднакво, во правец на сообразување со современите светски практики.
Оттаму, навистина не е јасно на што се должи впечатокот дека Комисијата не ги исполнила очекувањата, а особено ставот дека не била заштитник на националните интереси на Македонскиот народ.
Ако за ваков избалансиран пристап, кој недвосмислено би бил поддржан од релевантната светска историографија, се тврди дека не е заштитник на националните интереси, се поставува прашање како Комисијата (независно во каков состав) ќе се справи со периодот од 19-от и првите децении од 20-от век, период во кој се јавуваат националните движења и националните држави на Балканот и пошироко.
Извор: Либертас (линк до текстот)
