Фрагментираните опозициски групи во Иран сметаат дека нивниот момент можеби е близу, но активистите вклучени во претходните протести велат дека не се подготвени да започнат масовни немири, дури и против систем што го мразат, додека нивната нација е нападната, пренесува Ројтерс.
Протераните противници на Исламската Република, кои самите се длабоко поделени, повикуваат на улични протести. Во пограничните области, курдските и белуџиските сепаратистички групи изгледаат подготвени да се кренат, додека израелските напади го погодуваат безбедносниот апарат на Иран.
Иако Исламската Република изгледа послаба отколку во скоро кој било момент од револуцијата во 1979 година, секое директно оспорување на нејзиното 46-годишно владеење веројатно би барало некаков вид на народно востание.
Дали таквото востание е веројатно – или неизбежно – е прашање на дебата.
Синот на покојниот шах, Реза Пахлави, кој живее во САД, во интервјуа за медиумите оваа недела рече дека сака да предводи политичка транзиција, прогласувајќи ја за најдобра шанса за соборување на Исламската Република во последните четири децении и велејќи „ова е нашиот момент во историјата“.
Поттикнувањето промена на режимот е секако една од воените цели за Израел, при што премиерот Бенјамин Нетанјаху им се обраќа на Иранците велејќи „ние исто така ви го расчистуваме патот за да ја постигнете вашата слобода“.
Во рамките на владејачкиот систем, вешт во задушувањето на јавните изрази на несогласување, постојат знаци дека се подготвува за протести.
Мохамед Амин, член на милицијата Басиџ, која често се распоредува против демонстрантите, рече дека неговата единица во Ком е ставена во состојба на готовност за да ги искорени израелските шпиони и да ја заштити Исламската Република.
Сепак, иако нападите беа насочени кон безбедносната хиерархија што ги уништи претходните протести, тие исто така предизвикаа голем страв и нарушување кај обичните луѓе – и гнев и кон иранските власти и кон Израел, рекоа активистите.
„Како треба луѓето да се истурат на улиците? Во такви ужасни околности, луѓето се фокусирани исклучиво на спасување на себеси, своите семејства, своите сонародници, па дури и своите миленици“, рече Атена Даеми, истакната активистка која помина шест години во затвор пред да го напушти Иран.
МАСОВНИ ПРОТЕСТИ
Загриженоста на Даеми ја искажа и најистакнатата активистка во Иран, добитничката на Нобеловата награда за мир, Наргес Мохамади, во објава на социјалните мрежи. Одговарајќи на израелското барање луѓето да евакуираат делови од Техеран, таа објави:
„Не го уништувајте мојот град“.
Двајца други активисти со кои Ројтерс разговараше во Иран, кои беа меѓу стотиците илјади вклучени во масовните протести пред две години по смртта на Махса Амини во притвор, рекоа дека исто така немаат планови за демонстрации.
„По завршувањето на нападите, ќе го кренеме нашиот глас бидејќи овој режим е одговорен за војната“, рече една универзитетска студентка во Шираз, која побара да остане анонимна од страв од одмазда.
Друга, која го изгубила своето место на универзитетот и била затворена пет месеци по протестите во 2022 година и која исто така побара анонимност, рече дека верува во промена на режимот во Иран, но дека не е време да се излезе на улица.
Таа и нејзините пријатели не планираат да организираат или да се приклучат на митинзи, рече таа, и ги отфрли повиците од странство за протести.
„Израел и тие таканаречени опозициски лидери во странство размислуваат само за сопствената корист“, рече таа.
Освен монархистите на Пахлави, главната опозициска фракција надвор од Иран е Организацијата на народни муџахедини, позната и како МЕК или МКО. Револуционерна фракција во 1970-тите, таа ја загуби борбата за власт откако шахот беше соборен.
Многу Иранци не ѝ простија што потоа застана на страната на Ирак за време на војната од 1980-88 година, а групите за човекови права ја обвинија за злоупотреби во нејзините логори и за однесување слично на култ, што таа го негира.
Муџахедините се главната сила зад Националниот совет на отпорот на Иран, кој како и Пахлави има развиено блиски врски со некои западни политичари. На форумот во Париз оваа недела, лидерката на советот, Меријам Раџави, го повтори своето противење на какво било враќање на монархијата, велејќи „ниту шахот ниту мулите“.
Не е сигурно колку опозициските групи надвор од Иран уживаат поддршка во земјата. Иако постои носталгија кај некои Иранци за периодот пред револуцијата, тоа е ера што повеќето се премногу млади за да ја запомнат.
Во Иран, последователните рунди на национални протести се фокусираа и на различни прашања. Во 2009 година, демонстрантите ги преплавија улиците поради она што го сметаа за украдени претседателски избори. Во 2017 година, протестите се фокусираа на падот на животниот стандард. А во 2022 година, правата на жените беа причина за тоа.
Мир-Хосеин Мусави, кандидатот на изборите за кој демонстрантите рекоа дека бил измамен во 2009 година, е во домашен притвор со години и сега има 83 години. Неговата политика беше да ја реформира Исламската Република, а не да ја замени – целта на многу демонстранти во подоцнежните движења.
За противниците на Исламската Република во Иран, тие неодговорени прашања за тоа дали или кога да организираат протести, која агенда да ја следат или кој лидер да го следат, веројатно ќе станат сè поитни како што продолжуваат воздушните напади на Израел.
Д. Мишев
