Конфликтот меѓу Иран, Израел и САД влегува во нова фаза на ескалација, со интензивирани напади и сè понеизвесни дипломатски обиди за деескалација.
Во изминатите денови, израелските воздушни напади врз иранска инфраструктура беа проследени со масовни ирански одговори со ракети и беспилотни летала, што предизвика активирање на тревога низ Израел и земјите од Персискиот Залив. Нападите не останаа ограничени само на директниот фронт – Саудиска Арабија, Бахреин и Кувајт пријавија пресретнувања на беспилотни летала и безбедносни инциденти на своја територија, што укажува на опасно ширење на конфликтот во регионот.
Во дипломатската сфера, пораките се контрадикторни. Доналд Трамп тврди дека постојат тековни преговори и дека Иран е заинтересиран за договор, додека официјален Техеран категорично го негира тоа и инсистира дека регионалната стабилност може да се обезбеди исклучиво преку сопствената воена моќ. Американскиот предлог за прекин на огнот, доставен преку посредници, засега останува без конкретен одговор.
Во меѓувреме, Советот за безбедност на Обединетите нации започна разговори за можни резолуции со цел заштита на комерцијалниот превоз во и околу Ормутскиот теснец – клучна глобална енергетска артерија. Предлогот на Бахреин за употреба на „сите потребни средства“ наиде на отпор од Франција, која предупредува дека таков формулациски пристап нема да обезбеди широка поддршка.
Иранскиот министер за надворешни работи Абас Аракчи изјави дека Ормутскиот теснец останува отворен за бродови од земји што не ги поддржуваат нападите врз Иран, додека ќе биде затворен за „агресорите и нивните сојузници“ – позиција што дополнително ја зголемува неизвесноста на глобалните пазари и ризикот од поширока конфронтација.
Според иранската државна телевизија Press TV, повикувајќи се на неименуван висок политички и безбедносен функционер, Иран го отфрлил американскиот мировен предлог. Изворот тврди дека „Иран ќе ја заврши војната кога ќе одлучи и кога ќе бидат исполнети неговите услови“, нагласувајќи дека Техеран не прифаќа привремено примирје, туку бара целосен и траен крај на конфликтот.
Во истиот извештај се наведуваат пет клучни услови што Иран ги поставува:
- Целосен прекин на „агресијата и атентатите“ од страна на противниците
- Воспоставување конкретни механизми што ќе гарантираат дека војната нема повторно да му биде наметната
- Јасно дефинирани и гарантирани репарации за претрпената воена штета
- Завршување на конфликтите на сите фронтови, вклучително и за регионалните сојузнички групи
- Меѓународно признавање на правото на Иран да врши контрола врз Ормутскиот теснец
Иако овие позиции доаѓаат од државен медиум и не се независно потврдени, тие даваат јасна слика за тврдата преговарачка линија на Техеран. Поставените услови, особено барањата за репарации и контрола врз Ормутскиот теснец, значително ја намалуваат веројатноста за брзо дипломатско решение.
Во вакви околности, конфликтот не само што продолжува, туку се проширува и продлабочува – со сè поголеми ризици за регионална и глобална безбедност.
Љ. Костовски
