Руските сили, според достапните разузнавачки процени, се подготвуваат да спроведат нова фаза од својата кампања на далекуметни напади, овојпат насочена кон електроенергетската инфраструктура што ги напојува украинските нуклеарни електрани,се наведува во најновиот извештај од Институтот за проучување на војните ISW.
Главната управа за разузнавање при Министерството за одбрана на Украина (ГУР) и претседателот Володимир Зеленски на 17 јануари предупредија дека Русија сериозно ја разгледува можноста за напади врз клучни трафостаници за пренос на електрична енергија, од кои директно зависи функционирањето на украинските нуклеарни централи.
Според ГУР, стратешката цел на Москва е да ги исклучи нуклеарните електрани од националната енергетска мрежа, со што милиони украински граѓани би останале без електрична енергија и греење, во услови на екстремна зима. Ваквото сценарио не само што би предизвикало хуманитарна катастрофа, туку би создало и сериозни безбедносни ризици поврзани со стабилноста и безбедното работење на нуклеарните постројки.
Во извештајот се вели дека предупредувањата доаѓаат во контекст на веќе зголемената закана по украинските нуклеарни капацитети. Генералниот директор на Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), Рафаел Гроси, на 16 јануари соопшти дека во текот на изминатата недела — приближно од 12 јануари — воени активности довеле до оштетување на електрична трафостаница клучна за функционирањето на нуклеарната електрана Чорнобил. Гроси истакна дека тимовите на МААЕ регистрирале воени дејствија или активирање на аларми за воздушна опасност на сите пет нуклеарни локации во Украина во изминатата недела, што дополнително ја нагласува нестабилноста и ризикот од ескалација.
Претседателот Зеленски на 16 јануари изјави дека Украина во зимски услови има потреба од околу 18 гигавати електрична енергија за да ги задоволи основните домашни потреби. Во моментов, украинскиот енергетски систем може да произведе приближно 11 гигавати — јаз што веќе создава сериозни проблеми. Овој дефицит би се зголемил драматично доколку руските напади успеат да исклучат една или повеќе нуклеарни електрани од националната мрежа, со директни последици по цивилното население и индустриското функционирање на земјата.
Предупредувањата за потенцијални напади врз нуклеарната енергетска инфраструктура доаѓаат паралелно со продолжувањето на интензивната руска кампања на далекуметни удари врз украинската енергетска мрежа, која веќе предизвика масовни прекини на снабдувањето со електрична енергија низ земјата. Украинските воздухопловни сили соопштија дека ноќта меѓу 17 и 18 јануари руските сили лансирале вкупно 201 беспилотно летало од типот „Шахед“, „Гербера“ и други модели, од кои 120 биле „Шахед“ дронови. Нападите биле изведени од повеќе правци, вклучувајќи ги Курск и Орјол, Милерово во Ростовската област, Приморско-Ахтарск во Краснодарскиот крај, окупираниот ’Рт Чауда на Крим, како и од окупираниот Донецк.
Украинските власти соопштија дека најмалку 30 руски дронови погодиле 15 различни локации, меѓу кои и објекти од критична инфраструктура во градовите Харкив и Запорижја, како и во Одеската област. Овие напади дополнително го оптоваруваат веќе оштетениот енергетски систем и ја зголемуваат нестабилноста во регионите кои и онака се изложени на континуирани воени дејствија.
Премиерот на Украина, Денис Шмихал, на 16 јануари изјави дека од почетокот на целосната руска инвазија во февруари 2022 година, руските сили ја погодиле секоја електрана во земјата и извршиле вкупно 612 напади врз енергетската инфраструктура. Тој нагласи дека состојбата е особено тешка во градот Кијив и во Кијивската, Одеската, Днипропетровската, Харкивската и другите фронтовски области, каде што прекините во снабдувањето со електрична енергија се чести и долготрајни.
Градоначалникот на Кијив, Виталиј Кличко, отворено предупреди дека главниот град располага со само околу половина од потребната електрична енергија и ги повика жителите, доколку имаат можност, привремено да го напуштат градот. Ваквиот апел, редок по својата директност, ја отсликува сериозноста на енергетската криза со која се соочува Украина.
Институтот за проучување на војната (ISW) и понатаму оценува дека Русија систематски се обидува да ја фрагментира украинската енергетска мрежа, создавајќи т.н. „енергетски острови“ — изолирани делови од системот отсечени од производството, преносот и дистрибуцијата на електрична енергија. Дополнително, ISW регистрира извештаи според кои руските сили настојуваат да ја поделат украинската енергетска мрежа на два дела, по приближна линија исток–запад, со цел да го отежнат управувањето, обновата и меѓусебното балансирање на системот.
Континуираната и разорна кампања на Русија против украинската енергетска инфраструктура уште еднаш ја нагласува итната потреба на Украина од дополнителни системи за противвоздушна одбрана и соодветна муниција. Оваа потреба станува уште поакутна во светло на индикациите дека Москва би можела да ја прошири својата кампања и кон објекти поврзани со нуклеарната енергија, токму во најстудениот и најкритичен период од зимата.
Паралелно со воената ескалација, руските државни медиуми ја засилија политичко-пропагандната кампања насочена кон домашната јавност, со цел да се подготви теренот за одбивање на каков било мировен процес во блиска иднина. Во тој контекст, Кремљ им даде простор на изјавите на поранешниот украински пратеник Виктор Медведчук — политичар со долготрајни и блиски врски со рускиот претседател Владимир Путин, кого Кремљ го гледаше како потенцијална замена за Володимир Зеленски по инвазијата во 2022 година.
Во интервју за државната новинска агенција ТАСС на 18 јануари, Медведчук изјави дека „нема да има мир во Украина во 2026 година“, тврдејќи дека времето работи во корист на Кремљ и дека Русија е решена да ги постигне своите првични воени цели без вистински преговори со Украина. Тој повторно ја употреби познатата кремљовска реторика која ја прикажува руската агресија како конфликт со Западот, ја оспори легитимноста на украинската власт и ги отфрли можните украински избори — иако токму Кремљ претходно инсистираше на избори како предуслов за каков било мировен договор — освен доколку тие не се одржат под руски услови.
Путин и високите руски функционери со години ги користат овие наративи за да ја поткрепат својата „теорија на победа“, според која руската војска и економија можат да ја надживеат Украина и поддршката што таа ја добива од Западот. Оваа теорија, според аналитичарите, може да биде побиена единствено преку долгорочна, конзистентна и засилена меѓународна поддршка за Украина.
Кремљ свесно го користи Медведчук како глас што може да пласира поекстремни ставови отколку оние што јавно ги изнесуваат официјалните руски претставници, при што се создава впечаток дека тие позиции доаѓаат „од Украина“. Интервјуто од 18 јануари најверојатно има за цел да го оправда однапред очекуваното отфрлање на мировните иницијативи, во момент кога се водат интензивни разговори меѓу САД, Европската Унија и Украина за изработка на потенцијален мировен план, како и по последната рунда разговори меѓу Украина и САД, одржана во Мајами на 16 јануари.
Институтот за проучување на војната заклучува дека Кремљ најверојатно има намера целосно да отфрли секој мировен предлог што не ги прифаќа во целост руските максималистички барања, вклучително и оние што произлегуваат од тековните дипломатски напори.
Д. Т.
Користен извор: ISW
