По спектакуларната изборна победа на Петер Маѓар што ја прекина 16-годишната власт на Виктор Орбан, реакциите од европските престолнини пристигнаа брзо, силно и – за разлика од вообичаената дипломатска воздржаност – невообичаено отворено. Во нив се чувствуваше нешто повеќе од протоколарна љубезност. Се чувствуваше олеснување.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја поздрави победата со порака дека „Унгарија повторно се враќа на својот европски пат“, додавајќи дека „Европската Унија е подготвена да работи со новото раководство во духот на заедничките вредности и владеењето на правото.“
Шпанскиот премиер, Педро Санчез, беше уште подиректен: „Денес Европа победи.“ Во неговата изјава, победата на Маѓар не беше само национален политички настан, туку дел од пошироката битка за иднината на европскиот проект.
Сличен тон дојде и од Варшава. Полскиот премиер, Доналд Туск, порача дека „ова е момент кој ја враќа надежта дека Централна Европа може повторно да биде двигател на демократските вредности во рамките на Европската Унија.“ Неговите зборови имаа и дополнителна тежина, имајќи ја предвид долгогодишната политичка оска меѓу Будимпешта и Варшава во времето на Орбан.
Од Берлин и Париз пристигнаа пораки за „нова можност за заедничка европска агенда“, додека дипломатски извори од Брисел не криеја дека исходот од изборите го доживуваат како „пресвртница по години на блокади, конфликти и институционални тензии.“
Но, зад честитките стоеше и јасна порака: очекувањата се високи.
Маѓар, кој настапува како конзервативен политичар со проевропска ориентација, најави дека ќе ја врати Унгарија на патот на владеење на правото и ќе работи на обновување на довербата со европските партнери. Во своето обраќање, тој рече дека „Унгарија повторно ќе биде предвидлив и доверлив партнер во Европската Унија“ и дека „времето на изолација и конфронтација мора да заврши.“
Реакциите од Источна Европа и Украина беа подеднакво значајни. Претседателот на Украина, Володимир Зеленски, испрати порака за соработка, нагласувајќи дека „силна, стабилна и европска Унгарија е важна за безбедноста на целиот регион.“ Во контекст на руската агресија, оваа изјава се чита како внимателен, но јасен сигнал за очекување на промена во позицијата на Будимпешта.
Во меѓувреме, реакцијата од Москва беше воздржана. Кремљ соопшти дека ја „прима на знаење“ изборната победа и изрази надеж за „прагматични односи“, без дополнителни коментари – што само по себе беше доволно значајно, имајќи ја предвид блискоста меѓу Орбан и руското раководство во изминатите години.
Пораките од другата страна на Атлантикот исто така беа силни. Поранешниот американски претседател, Барак Обама, оцени дека „ова е победа за демократијата – не само во Европа, туку и пошироко,“ потенцирајќи ја глобалната симболика на изборниот резултат.
Сепак, зад еуфоријата се провлекува и доза на претпазливост. Дел од аналитичарите предупредуваат дека системот изграден во времето на Орбан – со длабоки институционални корени, долгорочни мандати и мрежи на влијание – нема да исчезне преку ноќ. Победата на изборите го менува политичкото раководство, но не автоматски и архитектурата на моќта, како што е опишано во анализата „Маѓар победи – Вистинскиот тест за Унгарија започнува“ во ЦИВИЛ Медиа.
Токму затоа, реакциите од Европа не се само израз на радост, туку и на очекување. Очекување дека новата власт нема да го репродуцира моделот што го замени. Очекување дека ќе следува вистинска институционална обнова. Очекување дека Унгарија ќе се врати не само географски, туку и вредносно – во срцето на Европа.
Навистина, Европа воздивна со олеснување. Но воздишката, како што често се случува во политиката, е само почеток – не и крај на приказната.
Џ. Дерала
