Клучни наоди
- Странското влијание во Северна Македонија повеќе не се ограничува на пропаганда или влијание врз јавното мислење, туку активно ја преобликува логиката на политичката конкуренција, однесувањето на актерите и изборните стратегии.
- Локалните избори во 2025 година беа проследени со координирани и систематски операции на странско влијание, првенствено поврзани со Русија и Србија, кои дејствуваа преку домашни политички актери, медиуми, онлајн мрежи и општествени структури.
- Верски актери и структури играа значајна улога како преносници и легитиматори на странски усогласени идеолошки и геополитички наративи, проширувајќи го влијанието од медиумската во културната и општествената сфера.
- Информативните операции успешно го одвлекоа вниманието од локалните политики, услугите и одговорноста на избраните функционери, пренасочувајќи ја јавната дебата кон идентитетска мобилизација и егзистенцијални стравови.
- Онлајн медиуми со нејасна сопственичка структура и нетранспарентно финансирање одиграа клучна улога во дистрибуцијата и засилувањето на странски дезинформациски содржини, претставени како „анализа“ или „алтернативно мислење“.
- Отсуството на јасна институционална реакција, регулација и транспарентност доведе до нормализација на хибридното мешање во изборниот и политичкиот процес.
- Домашните институционални слабости, политички избори и нефункционалност создаваат услови во кои странското влијание не само што е возможно, туку и ефикасно.
- И покрај формалното и мирно спроведување на изборите, интегритетот на демократскиот процес е суштински нарушен, бидејќи изборите сè повеќе се одвиваат во услови на информирана манипулација наместо информиран избор.
Ова поглавје анализира како странски усогласените информативни операции повеќе не се ограничуваат само на влијание врз наративите, туку активно ги преобликуваат политичките поттикнувања, однесувањето и конкуренцијата во Северна Македонија.
Покрај домашните институционални и политички слабости, локалните избори во 2025 година беа придружени и со систематски операции на странско влијание и координирана информативна манипулација, кои потекнуваа првенствено од Русија и Србија, а се канализираа преку комбинација од домашни политички актери, медиуми, онлајн мрежи и влијателни верски структури.
Особено, делови од верската сфера функционираа и како преносник на српски и руски идеолошки наративи и како активна легитимирачка сила за владејачкиот политички естаблишмент на централно ниво. Преку симболички авторитет, пораки засновани на вредности и селективно морално врамување, верските актери придонесоа за нормализирање на идентитетската политика, геополитичките ориентациски сигнали и отпорот кон демократска контрола – проширувајќи го странското усогласено влијание надвор од медиумскиот простор и во културната и општествената сфера.
Овие влијателни операции не се нови. ЦИВИЛ ги документира нивните појави во повеќе изборни циклуси и политички процеси. Сепак, за време на локалните избори во 2025 година, тие се појавија како поусогласени, постратешки интегрирани и потешки за детекција. Наместо да се потпираат на отворена пропаганда, странското влијание сè повеќе функционираше преку индиректно засилување, локални посредници и наративи внимателно приспособени на домашниот политички и културен контекст.
Состојбата во земјата еволуираше. И покрај континуираното негирање од делови на експертската, граѓанската, медиумската и политичката заедница, странското влијание повеќе не е апстрактен ризик или надворешна хипотеза. Тоа е емпириски видливо – и сега го реструктурира политичкото однесување. Наместо само да ги обликува наративите или мислењата, странски усогласеното влијание сè повеќе ги менува поттикнувањата, стратегиите и однесувањето на домашните политички актери. ој поттикнува ескалација наместо умереност, идентитетски конфликт наместо дебата за јавни политики и поларизација наместо управување и на тој начин го редефинира начинот на кој функционира политичката конкуренција во практика.
Истражувањата на ЦИВИЛ идентификуваа неколку наративи што циркулираа за време на кампањата, а потекнуваа од проруските и просрпските извори. Овие наративи промовираа теми како „традиционални вредности“, „одбрана на националниот и верскиот идентитет“ и наводни „закани од Западот, Европската Унија и НАТО“. Иако врамени како културни или идеолошки позиции, овие пораки имаа јасна стратешка цел: да ги преформулираат локалните избори како геополитички конфронтации и да ги делегитимираат демократските институции и евроатлантската интеграција.
Откако беа интегрирани во домашниот политички дискурс, овие наративи го одвлекоа вниманието на јавноста од локалното управување, отчетноста и испораката на услуги, пренасочувајќи го кон егзистенцијални стравови и идентитетска мобилизација.
Клучно е што функцијата на овие операции на влијание се протега подалеку од самото ширење на наративи. Со континуирано фаворизирање на идентитетски конфликт, геополитичко врамување и реторика на егзистенцијална закана, пораките усогласени со странски интереси ја рекалибрираат самата политичка агенда. Актерите што ја засилуваат поларизирачката, националистичката или конфронтациската реторика систематски се наградуваат – преку медиумската динамика и алгоритамското засилување на платформите – со видливост, внимание и мобилизирана поддршка, додека гласовите насочени кон политики, реформи и умереност се маргинализираат. Во таква средина, политичкиот успех сè повеќе се поврзува со радикализација наместо со управување, а емоционалната мобилизација ја заменува суштинската дебата. Така, странското влијание ги преобликува политичките поттикнувања, а не само јавното мислење – наградувајќи ескалација, казнувајќи воздржаност и искривувајќи ги условите на демократската конкуренција.
Постојаното повикување на надворешни закани и внатрешни предавства не само што ја обликуваше реториката, туку ја зацврсти и самата структура на поттикнувања опишана погоре – привилегирајќи мобилизација базирана на страв наместо управување и консолидирајќи политичка средина во која поларизацијата станува изборно исплатлива.
Клучна карактеристика на овие операции беше улогата на медиумите со нејасна сопственичка структура и нејасни извори на финансирање, особено онлајн порталите. Овие платформи дистрибуираа содржини што потекнуваа од српски или руски пропагандни центри, често ширени преку социјалните мрежи и апликациите за пораки поврзани со домашни политички структури. Претставени како „аналитички текстови“, „коментари“ или „алтернативни гледишта“, овие содржини во суштина репродуцираа странски дезинформациски наративи насочени кон поткопување на довербата во демократските институции и дискредитирање на евроатлантските вредности.
Во многу случаи, ЦИВИЛ документираше идентична или речиси идентична содржина која истовремено се засилуваше од партиски мрежи, поврзани фан-страници и поединци поврзани со конкретни политички кругови. Овој образец силно укажува на координација, а не на случајност, што упатува на организиран комуникациски екосистем, а не на спонтано изразување мислења.
Преку овие механизми, пропагандната логика на Белград и Москва ефективно се увезува во домашниот информативен простор, притоа задржувајќи привид на локална автентичност. Ова создава илузија на автохтона легитимност за наративи кои, по својата суштина, се насочени против демократскиот развој на земјата, институционалната отпорност и стратешката ориентација.
Овој феномен е особено опасен бидејќи се одвива во отсуство на јасна регулација, транспарентност или институционален одговор. ЦИВИЛ повеќепати предупредуваше дека ваквите форми на странско влијание претставуваат директен напад врз изборниот интегритет и националната безбедност. Сепак, недостатокот од суштинска ангажираност на регулаторните тела, јавните институции и голем дел од медиумскиот сектор укажува на загрижувачка нормализација на хибридното мешање.
Овие операции на влијание не се ограничени само на медиумската сфера. Нивната поширока цел е да ја еродираат јавната доверба, да ги ослабат демократските институции, да ги деморализираат проевропските и реформски ориентирани актери и да поттикнат цинизам кон демократското учество. Со искористување на постојните општествени поделби и институционални слабости, странските актери го зголемуваат влијанието на домашната нефункционалност.
Кога институциите потфрлаат, надзорот е опструиран, гласачите се под притисок, идентитетите се злоупотребуваат, а информативниот простор е компромитиран, странското влијание не мора да продира со сила – тоа е покането. Оваа динамика не ги ослободува домашните актери од одговорност; напротив, таа нагласува како внатрешните институционални слабости и политичките избори ги создаваат условите во кои надворешното мешање станува ефикасно.
Отсуството на систематско институционално признавање или контрамерки ја открива длабочината на проблемот: странското влијание стана вградено во секојдневниот политички и медиумски дискурс, третирано како позадински шум наместо како стратешка закана. Сè додека овие обрасци на странска пропаганда, домашна политизација и медиумска манипулација останат неадресирани, демократските процеси ќе продолжат да функционираат во услови на информирана измама, наместо информиран избор.
Во таква средина, изборите може формално и мирно да се одржат, но нивната способност да ја одразат вистинската волја на граѓаните постепено се поткопува. Затоа, одбраната на демократските избори не може да се одвои од одбраната на информативниот простор, институционалната отчетност и општествената отпорност кон хибридни закани.
Прочитајте повеќе:
Информативна војна и пропаганден екосистем во Северна Македонија
https://civil.today/information-warfare-and-propaganda-ecosystem-in-north-macedonia/
БОЈНО ПОЛЕ НА НАРАТИВИ: Хибридните операции на Русија во Северна Македонија
https://civil.today/battlefield-of-narratives-russias-hybrid-operations-in-north-macedonia/
ЛИНИЈАТА НА РАСКОЛ: Хибридната стратегија на Русија на Западен Балкан
https://civil.today/the-fracture-line-russias-hybrid-strategy-in-the-western-balkans/
Овој текст е дел од публикацијата: Демократски навигатор — Мониторинг и анализа: Локални избори 2025 во Северна Македонија: Лекции што не беа научени
ЛИНК до публикацијата
Публикацијата е дел од проектот „Демократски навигатор 2025 – Стратешки одговор на дезинформациите и хибридните закани“, сеопфатна иницијатива за граѓански мониторинг и рано предупредување имплементирана од ЦИВИЛ – Центар за слобода. Проектот е поддржан од Сојузното министерство за надворешни работи на Сојузна Република Германија.
Прочитајте повеќе:
Ненаучени лекции: Избирачки список – хроничен извор на недоверба (2)
