Конзорциум медиуми објавија бомбастична истрага за сајбер-способностите на Русија, врз основа на (не толку често) протекување документи. Досиејата потекнуваат од НТЦ Вулкан, компанија за сајбер безбедност од Москва, која работи како изведувач на руските воени и разузнавачки агенции. Документите, меѓу другото, ги покренуваат и прашањата за улогата на ИТ инженерите зад проектот за контрола на информации.
Како што пренесува Гардијан, протечените документи откриваат како, со години, група врвни руски ИТ инженери биле ангажирани да работат со руското воено разузнавање и истражувачки објект на ФСБ, домашната шпионска агенција на Владимир Путин. Ова може да изгледа необична мешавина и би било незамисливо пред крајот на студената војна.
Но, документите, кои ги разгледав, прикажуваат нов свет на соработка меѓу руската војска и нејзината тајна полиција. И тие покажуваат колку „силовиките“ на Путин, или безбедносните сили, станаа поагресивни по распадот на Советскиот Сојуз, вели аналитичарот Андреј Солдатов.
Историски гледано, никогаш немало многу љубов меѓу руската армија и тајната полиција – и тоа со добра причина. Армијата никогаш не ги заборави убиствените чистки на Сталин, а по смртта на советскиот диктатор, КГБ (претходникот на ФСБ) ги задржа овластувањата да внимава на војската. Никој не сака некој да му дише низ вратот.
Руската армија и нејзината тајна полиција не само што се мразеа; тие го гледаа светот низ различни леќи. Ерата на Путин донесе нови правила и нов менталитет, што јасно се гледа од досиејата на Вулкан.
НТЦ Вулкан доби договор за развој на проектот Амезит од Ростовскиот научен институт, еден од ретките руски истражувачки капацитети директно во сопственост на ФСБ. Проектот Амезит беше развиен како алатка која ќе му даде на операторот средства да ја преземе контролата врз сите видови сајбер-сообраќај во регионот – од мобилни мрежи до социјалните медиуми – и, доколку е потребно, да го изолира тој регион од надворешниот свет и да создаде информации затемнување.
Накратко, целта на Амезит е контрола на информациите; не само потиснување на независните информации, туку дефинирање на наративот. Подсекција од проектот, PRR, беше развиена за да му овозможи на операторот да шири дезинформации на социјалните медиуми.
Звучи како учебник за ФСБ, кој е задолжен за следење во Русија, и отсекогаш сметал дека слободниот проток на информации е директна закана за стабилноста на владата.
Но, Амезит не беше наменет за употреба на ФСБ. Ростовскиот институт делуваше како фронт за руската војска. Војската беше таа што го нарача развојот на систем за да му помогне на својот персонал брзо да ја преземе контролата врз делови од сајбер просторот.
Ова може да изгледа како алатка која руската армија би сакала брзо да ја нарача за употреба во Украина. Но, документите покажуваат дека овој вид на размислување бил усвоен од војската шест години пред целосната инвазија на Русија во 2022 година.
Протечените датотеки, исто така, сугерираат дека руската армија одамна ги напуштила ограничувањата од советската ера на офанзивното оружје кое се користи само во време на војна. Границите меѓу војната и мирот во Русија не се само нејасни, тие се непостоечки.
И тоа го прави размислувањето на денешната армија многу поблиску до оној на тајната полиција. Војската нема второ мислување за користење на алатки кои ќе воведат цензура и замрачување на информации, заедно со ширење на дезинформации на руска територија или на кое било друго место што може да биде распоредено.
Датотеките на Вулкан исто така поставуваат тешки прашања за тоа колку софтверските инженери кои помогнале во изградбата на овие системи знаеле за нивната намена.
Некои од инженерите сигурно го разбрале значењето на алатките што ги создавале. Нивната компанија беше лиценцирана од ФСБ, со висок безбедносен сертификат. Релевантниот персонал беше целосно информиран за потребата да се заштити тајноста и да се осигура дека се сеќаваат што е во прашање. Во куќата имаше дури и офицери на ФСБ.
Некои од програмерите на Вулкан беа дипломирани на технички универзитети како Бауман, кој има долгогодишна врска со војската. Тие беа директни производи на чудниот советски систем за создавање инженери од кои се очекуваше да се однесуваат како технички службеници на државниот воено-индустриски комплекс.
Со децении, советските инженери интензивно се школуваа за технички вештини, но широчината на нивното образование беше тесна. Тие беа научени да работат на проекти без да се сомневаат во пошироката слика. Ретко, ако воопшто некогаш, биле изложени на хуманистичките науки. За возврат за нивната лојалност, тие биле третирани со почит и им се исплаќале релативно добри плати.
Тој образовен модел никогаш не бил променет по распадот на Советскиот Сојуз. Се појавија нови генерации инженери, специјализирани за компјутерско програмирање. Многумина беа водени не од идеологија, туку од гнев, откако го обвинија Западот за нивното губење на социјалниот статус.
Путин и неговите воени и безбедносни служби го искористија овој ресурс. Кога владиното финансирање уште еднаш се прелеа во воени проекти, руските ИТ инженери создадоа ентузијастички регрути и на крајот беа лансирани приватни компании како Вулкан за зајакнување на воените и безбедносните истражувања.
Но, за разлика од времето на студената војна, новата генерација инженери не се специјалисти со трепкање, обучени да работат со застарени советски технологии. Тие се добро упатени во западната технологија (Амезит не би бил возможен исклучиво на руски софтвер), добро образовани и глобално поврзани.
Протекувањето покажува дека инженерите на Вулкан сакале да посетуваат ИТ конференции низ целиот свет. Некои од нив ја напуштија Русија и најдоа работа во меѓународни компании, како Сименс и Амазон.
Сименс одби да коментира за поединечни вработени, но рече дека таквите прашања ги сфаќа „многу сериозно“. Амазон соопшти дека спроведува „строга контрола“, додавајќи дека заштитата на податоците на клиентите е нејзин „главен приоритет“.
Ако веќе не го сториле тоа, другите инженери кои работат за државните санкционирани компании, како што е Вулкан, сепак може да одлучат да ја напуштат Русија, плашејќи се од мобилизација во армијата за војната против Украина.
Сето тоа поставува тешки прашања. Дали некои поранешни вработени во Вулкан претставуваат безбедносен ризик? Дали е безбедно или етички да се вработи руски инженер со искуство во безбедноста на информациите, што во Москва често значи работа за компанија како што е Вулкан?
Дури и ако некој инженер ја напушти Русија и го земе потесното семејство со себе, тие сепак ќе имаат пријатели и роднини дома, што може да ги направи ранливи. Од друга страна: дали е мудро, па дури и фер, да се вратат ИТ инженерите во Русија поради нивното поранешно вработување, со оглед на тоа што (ќе) ги чека? На крајот на краиштата, Кремљ ги гледа овие инженери како пиони чија должност е да им помогнат на руските воени напори.
Подготви: Д. Мишев
